Қазақстанда ақша инвестициялаудың нұсқалары

Қазақстанда еркін ақшаны орналастырудың әртүрлі тәсілдері бар: жинақтау шоттары мен банк депозиттері, облигациялар, акциялар, инвестициялық қорлар, валюталық құралдар және алтын.

Ақшаны қайда инвестициялаған дұрыс деген сұраққа әмбебап жауап жоқ. Қолайлы нұсқа инвестициялау мақсатына, мерзіміне, тәуекелге деген көзқарасқа және қаражаттың қаншалықты тез қажет болуы мүмкін екеніне байланысты. Бір құрал қаржылық резерв үшін қолайлы болса, екіншісі тұрақты ықтимал кіріс алу үшін, ал үшіншісі капиталды ұзақ мерзімді өсіру үшін тиімді болуы мүмкін.

Негізгі нұсқалар мен олардың ерекшеліктерін қарастырайық.

Инвестициялық құралды таңдауды неден бастау керек

Қазақстанда ақшаңызды қайда инвестициялау керегін шешпес бұрын, төрт сұраққа жауап беріңіз:

• не үшін инвестиция құйып жатырсыз; 
• ақша сізге қашан қажет болуы мүмкін; 
• капитал құнының қаншалықты төмендеуіне дайынсыз; 
• қаражатты тез шығарып алу мүмкіндігі сіз үшін қаншалықты маңызды.

Кез келген құралдың ықтимал кірістілігін оның тәуекелімен, мерзімімен және өтімділігімен бірге қарастырған жөн.

Инвестициялау мақсаты

Инвестордың бірнеше түрлі мақсаты болуы мүмкін.

Капиталды сақтау. Бұл жағдайда әдетте сенімділік, құралдың түсініктілігі және ақшаға қолжетімділік бірінші орынға шығады.

Ықтимал тұрақты кіріс алу. Бұл мақсат үшін пайыздық, купондық немесе дивидендтік төлемдерді қарастыратын құралдар пайдаланылуы мүмкін. Бұл ретте инвестициялық кірістің мөлшері мен тұрақтылығына қашанда кепілдік берілмейді.

Капиталдың ұзақ мерзімді өсуі. Егер ақша бірнеше жыл бойы қажет болмаса, инвестор құбылмалылығы жоғары, бірақ өсу әлеуеті де жоғары құралдарды қарастыруы мүмкін.

Валюталық әртараптандыру. Капиталдың бір бөлігін әртүрлі валюталардағы активтер арасында бөлуге болады, бұл портфелдің бір валютаның серпініне тәуелділігін азайтуға мүмкіндік береді.

Мақсаттар өзара үйлесуі мүмкін. Мысалы, ақшаның бір бөлігін қажет болған жағдайда тез сатуға болатын өтімді құралдарда қалдыруға, ал қалған бөлігін ұзақ мерзімге инвестициялауға болады.

Инвестициялау мерзімі

Инвестициялық деңгей – бұл инвестордың ақшаны орналастыруға дайын кезеңі.

• қысқа мерзімді – ақша жақын арада қажет болуы мүмкін; 
• орта мерзімді – қаражат 3–5 жыл ішінде қажет болмайды; 
• ұзақ мерзімді – капитал 5–10 жылға немесе одан да ұзақ мерзімге инвестицияланады.

Мерзім неғұрлым қысқа болса, нәтиженің болжамдығы мен өтімділік соғұрлым маңызды. Егер бірнеше айдан кейін ақша керек болса, тіпті оның ұзақ мерзімді перспективалары тартымды болып көрінсе де, актив құнының елеулі ауытқуы проблемаға айналуы мүмкін.

Ұзақ мерзімді инвестициялық деңгейде инвесторға активтердің нарықтық құнының уақытша төмендеуін күту әдетте оңайырақ.

Тәуекел және өтімділік

Инвестиция тәуекелі қаржылық нәтиженің қаншалықты белгісіз болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кейбір құралдардың құны дерлік өзгермейді, ал басқаларының бағасы айтарлықтай өсуі немесе төмендеуі мүмкін.

Өтімділік активті қаншалықты тез қайта ақшаға айналдыруға болатынын және мұндай сату кезіндегі бағаның қаншалықты болжамды болатынын көрсетеді.  

Жоғары ықтимал кірістіліктің өзі құралды қолайлы етпейді. Инвестор бұл әлеует үшін тәуекел, құбылмалылық немесе ақшаға қолжетімділіктің шектелуі түрінде қандай баға төлейтінін түсіну маңызды.     

Жинақтау шоты және банк депозиті

Жинақтау шоты мен депозит ақшаны банкте орналастыруға және нақты өнімнің талаптарына сәйкес пайыздық кіріс алуға мүмкіндік береді.

Жинақтау шоты әдетте қаражатты еркінірек алуды көздейді. Оны көбіне жақын арада қажет болуы мүмкін ақшаға, соның ішінде қаржылық резервтің бір бөлігіне пайдаланады.  

Банк депозиті қаражатты белгілі бір мерзімге орналастыруды, толтыру және ақша алу талаптарын, сондай-ақ сыйақы есептеудің белгіленген тәртібін қарастыруы мүмкін.  

Банк құралдарының артықшылықтарына салыстырмалы түрде кіріс алудың оңай және түсінікті тетігі жатады.

Бұл ретте мыналарды:

• орналастыру мерзімін; 
• ақшаны мерзімінен бұрын алу талаптарын; 
• толтыру мүмкіндігін; 
• валютасын; 
• сыйақы есептеу тәртібін; 
• депозиттерге кепілдік берудің қолданыстағы талаптарын алдын ала үйрену маңызды.

Қазақстанда жеке тұлғалардың банктердегі депозиттері белгіленген лимиттер шегінде Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры (ҚДКҚ) арқылы қорғалады. ҚДКҚ деректеріне сәйкес, кепілдіктің ең көп мөлшері депозиттің түрі мен валютасына байланысты: теңгедегі жинақ салымы бойынша – 20 млн теңгеге дейін, теңгедегі басқа депозиттер бойынша – 10 млн теңгеге дейін және шетел валютасындағы депозиттер бойынша – 5 млн теңгеге дейін. Қаражатты орналастырмас бұрын ҚДКҚ сайтындағы қолданыстағы талаптарды тексерген жөн.

Депозит пен инвестициялық құралдар әртүрлі міндеттерді шешетіндіктен, оларды «қайсысы жақсы» деген қағидатпен салыстыру қашанда дұрыс емес. Мысалы, банк өнімін қысқа мерзімді резерв үшін, ал инвестициялық портфелді ұзақ мерзімді мақсаттар үшін пайдалануға болады.

Облигациялар

Облигация – бұл борыш бағалы қағаз. Инвестор оны сатып алғанда белгілі бір талаптарда мемлекетке, компанияға немесе басқа ұйымға іс жүзінде ақша береді.

Эмитент инвесторға купондық кіріс төлей алады, ал белгіленген күні облигацияны өтеп, бастапқы салынған соманы қайтарады.  

Облигацияны сатып алмас бұрын бірнеше параметрді:

• айналыс мерзімін; 
• купон мөлшерін және оны төлеу тәртібін; 
• ағымдағы нарықтық бағасын; 
• кірістілігін; 
• эмитенттің сенімділігін; 
• шығарылым валютасын ескеру маңызды.

Облигацияның нарықтағы бағасы өзгеруі мүмкін. Сондықтан да инвестордың нақты нәтижесі тек купондарға ғана емес, бағалы қағазды сатып алу және сату бағасына да байланысты.

Қазақстанның инвесторларына мемлекеттік және корпоративтік облигациялар, оның ішінде KASE және AIX биржаларындағы бағалы қағаздар, сондай-ақ брокерлік сервистер арқылы шетелдік эмитенттердің облигациялары қолжетімді. Облигацияларға қалай инвестициялау керектігі туралы толығырақ Freedom Инвестиции парақшасында білуге болады.

Мемлекеттік облигациялар

Мемлекет қаржыландыру тарту үшін борыш бағалы қағаздар шығарады.

Әдетте олардың кредиттік тәуекелі сол нарықтағы және сол валютадағы корпоративтік шығарылымдарға қарағанда төмен бағаланады, алайда тәуекелсіз қаржы құралдары толықтай болмайды.  

Мемлекеттік облигациялар портфелде капиталды сақтау, пайыздық кіріс алу және әртараптандыру құралы ретінде пайдаланылуы мүмкін.     

Корпоративтік облигациялар

Корпоративтік облигацияларды компаниялар шығарады.

Мұндай бағалы қағаздардың ықтимал кірістілігі жоғары болуы мүмкін, алайда инвестор нақты эмитенттің тәуекелін өз мойнына алады. Егер компанияның қаржылық жағдайы нашарласа, ол купондарды төлеу немесе қарызды өтеу кезінде қиындықтарға тап болуы мүмкін.  

Сондықтан корпоративтік облигацияларды таңдағанда эмитенттің қаржылық жағдайын, борыш жүктемесін, кредиттік рейтингін, шығарылым талаптарын және өтеуге дейінгі мерзімін талдау маңызды.

Акциялар

Акция – бұл инвесторға компаниядағы үлесті беретін бағалы қағаз.

Акция иесінің қаржылық нәтижесі екі құрамдас бөліктен:

• бағалы қағаздың нарықтық бағасының өзгеруінен; 
• егер компания оларды төлеу туралы шешім қабылдаған жағдайда, дивидендтерден тұруы мүмкін.

Бұл ретте акция құнының өсуіне де, дивидендтердің төленуіне де кепілдік берілмейді.

Ықтимал кірістілік және құбылмалылық

Акцияның бағасы компанияның қаржылық нәтижелеріне, инвесторлардың болжамына, саланың жағдайына, пайыздық мөлшерлемеге, экономикалық жағдайға және басқа да көптеген факторға байланысты.

Сондықтан акциялардың бағасы айтарлықтай өсуі немесе едәуір төмендеуі мүмкін.  

Тіпті ірі әрі орнықты компаниялардың акциялары да кейде айтарлықтай құлдырау кезеңдерін бастан өткереді. Инвестордың мұндай құбылмалылық пен тәуекелге дайын екенін алдын ала түсінуі маңызды.

Акциялар әдетте қандай инвестициялық деңгейге қарастырылады?

Инвесторлар акцияларды көбіне ұзақ мерзімді құрал ретінде таңдайды. Әрине, жылдам алыпсатарлық мәмілелер жасайтын кәсіби трейдерлер де бар. Алайда нарыққа қатысушылардың көпшілігі үшін акциялар – бұл бизнеске инвестиция құйып, оның әлеуетін ашуға қатысу тәсілі.

Инвестициялық деңгей неғұрлым қысқа болса, бағалы қағаздарды қолайсыз сәтте мәжбүрлі түрде сату қаупі соғұрлым жоғары болады. Ұзақ мерзім шығын тәуекелін жоймайды, бірақ инвесторға нарықтағы ауытқуларды өткеруге көбірек уақыт береді.  

Бұл ретте жекелеген компанияларға қатысты тәуекелді әртараптандыру – ақшаны әртүрлі эмитенттердің бағалы қағаздары арасында бөлу арқылы азайтуға болады.    

Қазақстанда брокерлік шот арқылы қазақстандық компаниялардың акцияларына, сондай-ақ шетелдік эмитенттердің бағалы қағаздарына инвестициялауға болады. Нақты тізім брокерге және қолжетімді сауда алаңдарына байланысты. Халықаралық нарықтарға шығу капиталды әртүрлі елдер мен салалардағы компаниялар арасында бөлуге мүмкіндік береді.

Инвестициялық қорлар және ETF

Инвестициялық қор көптеген инвестордың ақшасын біріктіріп, оны активтердің белгілі бір жиынтығына инвестициялайды. 
ETF – инвестициялық қорлардың бір түрі, оның пайлары биржада кәдімгі акциялар сияқты саудаланады.

Бір компанияның акцияларын сатып алудың орнына инвестор ішінде ондаған, жүздеген немесе тіпті мыңдаған бағалы қағаз бар қорды сатып ала алады.  

Мысалы, қор мыналарға:

• кең нарық акциясына; 
• жеке елдің компанияларына;  
• экономиканың белгілі бір саласына;  
• облигацияларға;  
• алтынға;  
• активтердің басқа да сыныптарына инвестициялауы мүмкін.

Мұндай тәсілдің басты артықшылығы – әртараптандыру. Егер белгілі бір активтің портфелдегі үлесі аз болса, оның теріс серпіні портфелге азырақ әсер етеді.

Қорды таңдағанда оның стратегиясын, активтер құрамын, комиссияларын, валютасын, өтімділігін және тәуекелін ескеру қажет. 

Әртараптандыру нәтиженің жекелеген бағалы қағаздарға тәуелділігін азайтады, бірақ нарықтың жалпы құлдырауынан қорғамайды.

Қазақстандағы инвесторға брокерлік шот арқылы кең халықаралық индекстерге, облигацияларға, жекелеген салаларға, алтынға және басқа активтерге инвестициялайтын ETF-тер қолжетімді болуы мүмкін. Сатып алмас бұрын таңдалған брокерде қандай қорлардың қолжетімді екенін, олардың қай биржада саудаланып, қандай комиссиялар қолданылатынын тексерген жөн.

Валюталық құралдар

Шетел валютасын сатып алу өздігінен кірістің болатынына кепілдік бермейді.

Валюта бағамы екі бағытта да өзгеруі мүмкін. Сондықтан валютаны тек оның нығаюынан пайда табу тәсілі ретінде қарастыру тәуекелді.  

Валюталық құралдардың неғұрлым практикалық міндеті – әртараптандыру.  

Мысалы, егер инвестордың барлық кірісі, шығыны және жинақ ақшасы тек теңгемен көрсетілсе, оның қаржылық жағдайы бір валютаға қатты тәуелді болады. Активтердің бір бөлігін АҚШ долларында, еурода немесе басқа валюталарда ұстау мұндай шоғырлануды азайтуы мүмкін.    

Валюталық экспозицияны шетел валютасын сақтаумен ғана емес, сондай-ақ сол валютада номинирленген бағалы қағаздар мен басқа да қаржы құралдары арқылы алуға болады.

Валюталық әртараптандыру үшін сондай-ақ SOFR және EURIBOR мөлшерлемесіне байланған инвестициялық құралдарды қарастыруға болады. Олардың талаптары мен ықтимал кірістілігі тиісті нарықтық мөлшерлемеге байланысты.

Қазақстандағы инвестор үшін, әсіресе егер кірісі мен шығысының негізгі бөлігі теңгемен болса, ал болашақ мақсаты АҚШ долларына, еуроға немесе басқа валюталарға байланысты болса, валюталық әртараптандыру өзекті. Валюталық экспозицияны банк өнімдері арқылы да, шетел валютасында номинирленген бағалы қағаздар арқылы да қалыптастыруға болады.

Таңдау кезінде болашақтағы жеке шығысты ескеру маңызды. Егер қаржылық мақсат басқа валютамен байланысты болса, мысалы, шетелде оқу немесе ірі зат сатып алу, жинақтардың валюталық құрылымы ерекше маңызды болады.

Алтын және бағалы металдар

Алтын дәстүрлі түрде әртараптандыру және капиталды сақтау құралдарының бірі ретінде қарастырылады.

Оның бағасы акциялар немесе облигациялар құнынан өзгеше өзгеруі мүмкін, сондықтан кейде бағалы металдардың шағын үлесі портфелдің бір активтер сыныбына тәуелділігін азайту үшін пайдаланылады.

Алтынға экспозицияны инвесторға қолжетімді құралдарға байланысты әртүрлі тәсілдермен: заттай металл немесе оның құнына байланысты биржалық өнімдер арқылы алуға болады.

Алайда алтынның бағасы да құбылуы мүмкін.  

Ол депозиттегі пайыз немесе облигациядағы купон сияқты өздігінен ақша ағынын қалыптастырмайды. Инвестордың қаржылық нәтижесі негізінен металдың құнының өзгеруіне байланысты.  

Сондықтан алтынды кірістілігі кепілдік берілген құрал деп санауға болмайды.  

Қазақстанда алтынға экспозицияны заттай металл (құймалар және Ұлттық банктің инвестициялық монеталары) немесе биржалық құралдар арқылы алуға болады. Әр тәсілдің өз комиссиялары, сақтау талаптары және өтімділігі бар болғандықтан, оларды бөлек салыстырған жөн.

Ақшаны қайда инвестициялауға болады – нұсқаларды салыстыру

Төменде құралдардың жалпы салыстырмалы сипаттамасы берілген. Тәуекелдің нақты деңгейі мен талаптары таңдалған өнімге, эмитентке, валютаға және нарықтағы жағдайға байланысты.

Бұл кесте бір құралдың екіншісінен объективті түрде жақсы екенін білдірмейді. Мысалы, акциялардың өсу әлеуеті жоғары болуы мүмкін, бірақ бірнеше айдан кейін қажет болатын ақша үшін олар қолайсыз болуы мүмкін.

Мақсатыңызға сай құралды қалай таңдауға болады

«Ақшаны қайда инвестициялауға болады?» деген сұраққа нақты бір өнімнен емес, мақсаттан бастасаңыз, жауап беру оңайырақ.

Егер ақша жақын арада қажет болуы мүмкін болса

Қысқа мерзімді мақсаттар үшін капиталдың сақталуы және қаражатты жылдам алу әсіресе маңызды.

Сондықтан да қаржылық резерв немесе алдағы шығыс үшін инвесторлар әдетте өтімділігі жоғары және түсінікті құралдарды қарастырады.

Барлық резервтік ақшаны акцияларға немесе басқа да құбылмалылығы жоғары активтерге орналастыру тәуекелді: қаражат қажет болған сәтте олардың нарықтық құны сатып алу бағасынан төмен болуы мүмкін.

Егер мақсат – ықтимал тұрақты кіріс алу

Инвесторлар ақша ағынын алу үшін мыналарды қарастыруы мүмкін:

• банктің сыйақы есептелетін өнімдері; 
• купондық төлемдері бар облигациялар; 
• дивиденд төлейтін компаниялардың акциялары; 
• кірісті бөлетін қорлар; 
• мерзімді төлемдерді қарастыратын басқа да инвестициялық құралдар..

Алайда инвестициялық кірістің тұрақтылығы мен мөлшеріне кепілдік берілмеген.

Мысалы, компания дивидендтерді қысқартуы немесе толығымен төлеуді тоқтатуы мүмкін, облигацияның бағасы өзгеруі мүмкін, ал эмитент қаржылық қиындықтарға тап болуы ықтимал.

Сондықтан құралды таңдағанда күтілетін төлемдердің мөлшерін ғана емес, олардың көзін және оларға байланысты тәуекелдерді де бағалау маңызды.

Егер мақсат капиталдың ұзақ мерзімді өсуі болса

Инвесторлар ұзақ мерзімді деңгейде акцияларға, қорларға және басқа да нарықтық активтерге көбірек көңіл бөлуі мүмкін. 
Ұзақ мерзім қысқа мерзімді нарықтық қозғалыстарға тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді, алайда инвестициялар құнының төмендеу тәуекелін жоққа шығармайды.

Инвесторлардың көбіне болашағы бар бір компанияны таңдауға әрекеттенудің орнына әртүрлі активтерден тұратын әртараптандырылған портфель қалыптастыру қолайлырақ шешім болуы мүмкін.

Егер мақсат – валюталық әртараптандыру

Бұл жағдайда капиталды әртүрлі валюталардағы активтер арасында бөлу маңызды, қай валютаның бағамы тиімді болатынын болжауға тырыспау керек.

Бұл ретте портфелдің валютасын инвестордың болашақ қаржылық міндеттемелерімен сәйкестендірген жөн.

Мысалы, АҚШ долларында ақша жұмсауды жоспарлап отырған адам үшін активтердің бір бөлігінің де осы валютаға байланысты болуы маңызды болуы мүмкін.

Неліктен бүкіл ақшаны бір құралға инвестицияламаған жөн

Әртараптандыру капиталды әртүрлі активтер арасында бөлуді білдіреді.

Оп-оңай мысал: егер бүкіл инвестициялық портфель бір компанияның акцияларынан тұрса, қаржылық нәтиже толығымен оның бизнесіне байланысты болады. Егер ақшаны компаниялардың көбінің арасында бөлсе, олардың біріндегі мәселелердің әсері азаяды.

Капиталды мынадай активтер:

• әртүрлі компаниялар; 
• салалар; 
• елдер; 
• валюталар; 
• акциялар мен облигациялар; 
• активтердің басқа да сыныптары арасында бөлу арқылы сол қағидатты кеңірек қолдануға болады.

Әртараптандыру шығынға ұшырау тәуекелін жоққа шығармайды. Нарық ауқымды түрде құлдыраған кезде активтердің көбінің бағасы бір уақытта төмендеуі мүмкін.

Алайда ол бүкіл капиталдың бір шешімге, бір компанияға немесе оқиғалардың дамуының бір сценарийіне тәуелді болуына жол бермеуге мүмкіндік береді.

Инвестицияларды таңдауда жиі жіберілетін қателер

Тек ықтимал кірістілікке бағдарлану

Жоғары күтілетін кірістілік әдетте қосымша тәуекелмен қатар жүреді. Сондықтан да құралдарды тек осы көрсеткіш бойынша салыстыру дұрыс емес.

Мерзімін елемеу

Актив он жылдық деңгейде тартымды болуы мүмкін, бірақ сонымен бірге жарты жылдан кейін қажет болатын ақша үшін қолайсыз болуы мүмкін.

Резервтік ақшаны инвестициялау

Қаржылық резерв күтпеген шығысқа арналған. Егер оны құбылмалы активтерге инвестиция құйсаңыз, баға айтарлықтай төмендегеннен кейін инвестицияларды сатуға тура келуі мүмкін.

Бүкіл капиталды бір активке инвестициялау

Шоғырлану бір жағымсыз оқиғаның бүкіл портфелге әсерін күшейтеді.

Жұмыс істеу қағидаты түсініксіз құралды сатып алу

Инвестиция жасамас бұрын өнімнің кем дегенде негізгі сипаттамаларын:

• нәтиже қалай қалыптасатыны; 
• оның құнына не әсер ететінін; 
• қандай тәуекел барын;  
• инвестициядан шығу қаншалықты оңай екенін;  
• қандай комиссиялар мен қосымша шығыс қарастырылғанын түсіну маңызды.

Егер ықтимал кірістіліктің қайдан пайда болатынын қарапайым тілмен түсіндіру мүмкін емес болса, алдымен құралды толығырақ зерттеген жөн.

Қазақстанда инвестициялауды қалай бастауға болады

Егер сөз банктік депозит туралы емес, бағалы қағаздарды сатып алу туралы болса, инвесторға әдетте брокерлік шот қажет болады.  

Негізгі әрекеттер тәртібі:

1. Инвестициялық мақсат пен инвестициялық деңгейді айқындау.  
2. Брокерді таңдап, оның лицензиялары мен қызмет көрсету талаптарын тексеру.  
3. Брокерлік шот ашу.  
4. Шотты қолайлы валютада толықтыру.  
5. Тәуекелді, өтімділікті және мерзімді ескере отырып, қолжетімді құралдарды таңдау.  
6. Сатып алмас бұрын комиссиялар мен басқа да шығысты тексеру.

Қазақстанда брокерлік шот арқылы инвесторға облигациялар, акциялар, ETF және басқа да биржалық құралдар қолжетімді болуы мүмкін. Нақты құралдар тізбесі брокерге, сауда алаңына және клиенттің деңгейіне байланысты. Егер инвестициялауды енді бастап жатсаңыз, алдымен жаңадан бастаушы инвесторларға арналған материалдарды зерделеп алған пайдалы

Брокерді таңдағанда реттеуге, қолжетімді нарықтарға, комиссияларға, шот валюталарына, сондай-ақ қаражатты енгізу және шығару талаптарына назар аударған маңызды. Мысалы, Freedom Инвестиции арқылы брокерлік шотты ашуға онлайн, тегін және небәрі 10 минутта болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қазақстанда аз мөлшердегі ақшаны қайда инвестициялауға болады?

Капитал мөлшері – таңдауға әсер ететін факторлардың бірі ғана.

Егер таңдалған құрал осындай көлемдегі қаражатпен операциялар жасауға мүмкіндік берсе, тіпті аз сомадан да жинақ ақшаны қалыптастыруды немесе инвестициялық портфель құруды бастауға болады.

Ең маңыздысы – мақсатты, мерзімді, қолайлы тәуекел деңгейін және комиссияларды айқындау. Капитал аз болған кезде операцияларға байланысты тіркелген шығысты ескеру әсіресе маңызды: олар түпкілікті нәтижеге көбірек әсер етуі мүмкін.

Инвестициялардан ай сайын кіріс алуға бола ма?

Кейбір құралдар тұрақты төлемдерді қарастырады. Мысалы, бұл банктік өнімдер, облигациялар, дивиденд беретін акциялар немесе жекелеген инвестициялық қорлар болуы мүмкін.

Алайда нарықтық инвестициялық құралдардың төлемдеріне қашанда кепілдік берілмейді және міндетті түрде ай сайын түсе бермейді.

Сондықтан тұрақты ақша ағыны қажет инвестор үшін төлемдер кестесін зерделеу және бір ғана кіріс көзіне сүйенбеу маңызды.

Нені таңдаған дұрыс: депозитті ме әлде облигацияны ма?

Бұл құралдарды тек ықтимал кірістілігі бойынша салыстыруға болмайды.

Депозит – банктік өнім. Облигация – нарықтық бағалы қағаз, оның құны өзгеруі мүмкін, ал сенімділігі, соның ішінде, эмитент-компанияға байланысты.

Таңдау кезінде әр нұсқаның мерзімін, өтімділігін, валютасын, табыс алу талаптарын және тәуекелін салыстырған жөн.

Қай инвестиция түрлерінің тәуекелі жоғары?

Тәуекел тек құрал санатына ғана емес, нақты активке де байланысты.

Мысалы, жалпы алғанда акциялардың бағасы банк депозиттеріне қарағанда көбірек құбылады. Алайда екі түрлі акцияның тәуекел деңгейі де айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

Бағалау кезінде эмитенттің қаржылық жағдайын, өтімділікті, валютаны, мерзімді, әртараптандыруды және басқа да факторларды ескеру маңызды.

Бір уақытта бірнеше құралға инвестициялауға бола ма?

Иә. Оның үстіне, әртараптандыру қағидаты капиталды әртүрлі активтер арасында бөлуге негізделеді.

Бір портфелде өтімді қаражат, облигациялар, акциялар, инвестициялық қорлар, валюталық активтер және басқа да құралдар үйлесуі мүмкін.

Олардың арақатынасы нақты инвестордың мақсаттарына, мерзіміне және тәуекел бейініне байланысты.

Сонда Қазақстанда ақшаны қайда инвестициялаған дұрыс?

Жауап ең алдымен мақсатқа байланысты.

Егер ақша жақын арада қажет болуы мүмкін болса, әдетте өтімділік пен капиталдың сақталуы бірінші орынға шығады. Ықтимал тұрақты кіріс алу үшін пайыздық, купондық немесе дивидендтік төлемдерді қарастыратын құралдарды зерттеуге болады. Капиталды ұзақ мерзімді өсіру үшін инвесторлар құбылмалылығы жоғары екенін ескере отырып, көбіне акциялар мен қорларды қарастырады. Валюталық активтер мен алтынды қосымша әртараптандыру үшін пайдалануға болады

Бұл ретте тек бір нұсқаны таңдаудың қажеті жоқ.

Іс жүзінде әртүрлі мақсаттарды әртүрлі құралдар арқылы шешуге болады: капиталдың бір бөлігін ағымдағы мақсаттарға қолжетімді күйде қалдырып, алдағы бірнеше жылда қажет болмайтын қаражатты инвестициялық активтер арасында бөлуге болады.

Ең бастысы – құралды ең жоғары кірістілік уәдесіне қарап емес, мақсат, мерзім, өтімділік және тәуекел үйлесіміне қарай таңдау.

Дереккөздер мен пайдалы сілтемелер

• Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры – депозиттер кепілдігі
• Қазақстан қор биржасы (KASE) – қаржы құралдары 
• AFSA – лицензияланған қаржы компанияларының жария тізілімі