Финансист №3 (43) 2026

Қазақстанның мұнай-газ секторы бүгінде қандай?

Қазіргі мұнай-газ секторы көбіне жобаның екі түріне сүйенеді. Бір жағынан — Теңіз, Қашаған және Қарашығанақ. Бұл ірі халықаралық жобалар өндірудің негізгі бөлігін қамтамасыз етеді әрі елдің экспорттық әлеуетінің тірегі болып қала береді. Екінші жағынан — көбі игерудің кейінгі сатысында тұрған кемел кен орындары. Мұндай активтерде өндіруді ұстап тұру барған сайын көбірек инвестиция мен жаңа технологиялық шешім талап етеді.

Бүгінде Қазақстан мен өңірдің мұнай-газ компанияларының алдында қандай негізгі сын-қатерлер тұр?

Басты сын-қатерлердің бірі — ресурстық базаның күрделене түсуі. Жаңа жобалар көбірек инвестицияны, күрделірек технологияны және ұзақ іске асыру мерзімін талап етеді. Бұл ретте компаниялар шикізат нарықтарындағы баға өзгерісі аясында тиімділікті сақтауы қажет.

Мұнда мемлекеттің рөлі де маңызды. Атап айтқанда, жақсартылған үлгілік келісімшарт (ЖҮК) тетігі күрделі мұнай-газ жобаларын іске асыру үшін неғұрлым тартымды жағдай жасауға арналған. Инвесторлар үшін түсінікті әрі ұзақ мерзімді ережелер аса маңызды.

Тағы бір мәселе — экспорттық логистика. Бағыттардың шектеулі болуы сенімді инфрақұрылым мен жеткізілімді әртараптандырудың маңызын арттырады. KPMG-нің жаһандық салалық шолулары да жеткізу тізбегінің орнықтылығы мен геосаяси тәуекелдерді басқару компания басшыларының басымдықтары қатарына кіретінін көрсетеді.

Мұнай-газ саласындағы аудитке цифрландыру қалай әсер етеді?

Деректер аналитикасы мен жасанды интеллект ақпараттың үлкен көлемімен жұмыс істеуге, ауытқуларды тезірек табуға және неғұрлым негізді тұжырым жасауға мүмкіндік береді. KPMG-де цифрлық технологиялар мен деректер аналитикасы аудиторлық рәсімдердің әдеттегі бөлігіне айналып та үлгерді: олар тәуекелді егжей-тегжейлі бағалауға және салмақты кәсіби пайым қалыптастыруға көмектеседі.

Бұл ретте мынаны түсіну маңызды: технологиялар аудитордың жұмысын дәл қолдайды, оны алмастырмайды. Деректер әлеуетті тәуекелдерді қай жерден іздеу керегін меңзейді, бірақ нәтижені бағалау мен пайымдау маманның міндеті болып қала береді. Сондықтан аудит технологиялық әрі тәуекелге шоғырланған сипат алуда, ал тәжірибе мен сараптаманың тереңдігі негізгі маңызын сақтап отыр.

Алдағы бес жылда сектордың дамуын қандай трендтер айқындайды?

Мен үш негізгі бағытты бөліп көрсетер едім. Біріншісі — газ сегментінің рөлінің күшеюі. Ішкі сұраныстың өсуі мен газдандырудың дамуы жаңа газ жобаларына және қажетті инфрақұрылымға деген қызығушылықты қолдайды. Екіншісі — мұнай-газ химиясының дамуы және өңдеуді жаңғырту. Бұл ел ішінде қосылған құнды көбірек жасауға мүмкіндік береді. Қолданыстағы МӨЗ-дерді жаңғырту жалғасуда әрі ішкі нарықты сапалы мұнай өнімімен қамтамасыз ету үшін жаңа қуат құру қарастырылуда. Үшінші бағыт — геологиялық барлау және жаңа кен орындарын игеру. Ұзақ мерзімді перспективада өндіруді ұстап тұру үшін ресурстық базаны толықтыру, терең көкжиектер мен жаңа аумақтарды зерттеу, қолданыстағы кен орындарын қосымша барлауды жалғастыру қажет. Мұндай жобалар елеулі инвестицияны, заманауи технологияны және көбінесе стратегиялық серіктестердің қатысуын талап етеді.

Осы салада ESG мен жасанды интеллектінің қандай маңызы бар?

ESG инвестициялық шешімдерге барған сайын айқынырақ әсер етуде: қаржылық нәтижемен қатар инвесторлар корпоративтік басқарудың сапасын, экологиялық жауапкершілікті және бизнестің ашықтығын бағалайды. Жасанды интеллект операциялық тиімділікті, болжамдауды және басқарушылық шешімдерді қолдауды арттыруға көмектеседі.

KPMG-нің 2025 жылғы жаһандық Global Energy, Natural Resources and Chemicals CEO Outlook зерттеуі көрсеткендей, ESG де, жасанды интеллект те сала күн тәртібінде маңызды орын алады. Бұл ретте олардың практикалық құндылығы компаниялардың стратегиясы мен қызметіне қаншалықты дәйекті кіріктірілгеніне байланысты.