Финансист №3 (43) 2026

Жақында ғана талдаушылар 2026 жылы мұнай нарығында ұсыныс артық болады деп күткен еді. АҚШ пен Иранның әскери операциясы бұл болжамды қалай өзгертті?

Мұнай нарығындағы сұраныс пен ұсыныс балансы геосаясаттың ықпалымен өзгерді. Алайда көпшілік қазірден 2027 жылға көз тігіп, ОПЕК ішінде және картельден тыс жерде өндіру едәуір өседі деп болжайды — оның үстіне кейбір секторларда сұраныс құрылымдық тұрғыда төмендеді. Менің пайымдауымша, көпшілік қорды толықтыру қажеттігін жете бағаламай отыр және Таяу Шығыста өндірісті ұлғайту әлеуетін асыра бағалайтын болуы мүмкін.

ОПЕК+ өндіру квотасын арттыруды жалғастыруда. Бұл нарық үлесін қорғауға тырысу ма, әлде стратегияны басқа факторлар да айқындай ма?

ОПЕК+ бастапқыда квота бойынша шектеулерді біртіндеп алып тастауды жоспарлаған. Бұл нарыққа қай елдердің өндіруді шынымен арттыра алатынын көруге мүмкіндік береді. Жоғарырақ лимит Сауд Арабиясы сияқты резервтік қуаты бар елдерге дағдарыс кезеңдерінде жедел әрекет ету мүмкіндігін береді, бірақ бұл тек Ормуз ашық болған жағдайда ғана. Қазіргі уақытта барлық резервтік қуат іс жүзінде бұғаздың арғы жағында тұр.

Бүгінде ОПЕК+-те шын мәнінде қолжетімді резервтің көлемі қандай?

Өндіру инфрақұрылымына келуі мүмкін залалды ескерсек, бұл әзірге белгісіз. Әлеуетті қуаттың нақты мөлшерін біз тек еркін кеме қатынасы толық қалпына келіп, өндіруді ұлғайту мүмкіндігі туғаннан кейін ғана бағалай аламыз. Дегенмен біз бұл қуат дағдарысқа дейінгіден аз болады деп есептейміз.

Мұнай нарығы геосаясаттың бағаға сұраныс пен ұсыныс факторларынан күштірек әсер ететін, құрылымдық тұрғыда неғұрлым жоғары құбылмалылық кезеңіне енді ме?

Геосаясат мұнай нарығында әрқашан негізгі рөл атқарды, алайда оның ықпалы сұраныс пен ұсыныс балансы нәзік кезеңдерде күшейе түседі. Мұнай әлемдік экономика үшін аса маңызды ресурс болып қала береді, сондықтан қордың жетіспеуі бағаға сөзсіз әсер етеді.

Қытай әлемдік мұнай нарығы үшін ең ірі белгісіздік көздерінің бірі болып қалуда. Қытайдағы сұраныстың қандай қырлары көбіне қате түсіндіріледі?

Мұнайға сұраныс туралы айтқанда, шын мәнінде әдетте бензин мен дизель отыны меңзеледі. Алайда Қытайда мұнай өңдеудің шамамен 25–30%-ы мұнай-химия өніміне тиесілі. Бұл сұраныс отынға деген сұранысқа қарағанда икемсіз. Соңғы айларда осы сегменттегі қордың қысқаруы нарықты теңгерімдеудің маңызды факторына айналды.

Батыс саясаткерлері энергетика нарықтарындағы ұзақ үзілістерге байланысты макроэкономикалық тәуекелдерді толық сезіне ме?

Көпшілігі бұл тәуекелдерді әрине сезінеді. Оның үстіне, көпшілік әзірге салдардың бұдан ауыр болмағанына таңғалып отыр.

Кейбір талдаушылар көптеген үкімет үшін энергетикалық қауіпсіздік климаттық күн тәртібінен маңыздырақ болып кетті дейді. Келісесіз бе?

Иә. Үкіметтер көмірді, газды, жаңартылатын энергия көздерін және сұйық отынды пайдалана отырып, энергиямен жабдықтауға неғұрлым икемді көзқарасты қазірден қарастыруда. Бұл дағдарыс сондай-ақ бірқатар елді 1970 жылдардағы мұнай эмбаргосы кезіндегідей стратегиялық резерв құру мүмкіндігін зерттеуге итермеледі.

Сіздің ойыңызша, бүгінде энергетика нарықтары қандай геосаяси тәуекелді барынша жете бағаламай отыр?

Нарықтар 2027 жылға арналған салыстырмалы түрде жайлы теңгерімді бағаға қазірден енгізіп қойды, ал Таяу Шығыста экспорттық ағындар мен мұнай өндіруді толыққанды қалпына келтіру үшін не істеу керек екенін толық түсінбейді. Нарықта елеулі бейқамдық байқалады.