Финансист №1 (37) 2025

Соңғы онжылдықтарда Қытай жоғары технологиялық өнімдердің ірі өндірушісі және тұтынушысы ретінде тұрмыстық электроникадан бастап заманауи қондырғыларға дейін индустриялардың кең спектрі бойынша инновацияларға белсенді түрде инвестиция салуда. Біз ҚХР үшін ең перспективалы даму векторларын талдадық.

Жасанды интеллект

Қытай мемлекеттік қолдаудың және осы салада көшбасшы болуға ұмтылыстың арқасында жасанды интеллект (АИ) саласында белсенді ілгерілеуде. Бүгінгі күні елдің зерттеу белсенділігін көрсететін тиісті тақырыптағы ғылыми жарияланымдардың дәйексөздік рейтингінде ол бірінші орында, ал халықтың АИ қолдануды мақұлдау деңгейі әлемдегі ең жоғары деңгейде.

Тек соңғы 10 жылда ғана Қытайда 1,4 мыңнан астам АИ-стартаптар жасалды, ал оларға салынған қаражат сомасы осындай инвестициялардың жалпы әлемдік көлемінің 20% -ынан асты. Бұл жерде ҚХР АҚШ-тан кейін тұр, бірақ әзірге айтарлықтай айырмашылығы бар. Штаттарда 2014 жылдан бастап АИ-мен байланысты 5,5 мың компания жұмыс істей бастады, олардың тапқан қаржысы да едәуір қомақты болды.

Бұл күрестің нәтижесін болжау қиын. АИ бойынша зерттеу жұмыстарының рэнкингтегі алғашқы тоғыз позицияны ҚХР өкілдері қамтығанына қарамастан, Ұлттық аудит кеңсесінің деректері 2022 жылы жергілікті ЖОО-лар алған патенттердің тек 8,4% -ы ғана коммерциялық пайдалануға жеткенін дәлелдейді. АҚШ Ұлттық ғылыми қорының бағалауы бұл көрсеткішті 13% деңгейінде береді. Қытайдың артта қалуының себебі — мемлекеттік қаржыландырудың үлкен үлесі және патенттердің сапасына емес, санына көңіл бөлуі болып табылады.

Қытайлық АИ-компаниялар компьютердің көз және дауыс арқылы тануды әзірлеуде, дербес басқару жүйелерін құруда ең үлкен табыстарға қол жеткізді. Бәсекелестіктің күштілігінен олар көбінесе бір шағын бағытқа шоғырланады. Мәселен, Baidu автономды жүргізу технологиялары саласында үлкен айырмашылықпен көш бастап келеді, SenseTime кескіндерді тану үшін ең жақсы шешімдерді ұсынады, iFlytek дауыс технологиялары сегментінде жетістікке жетті. Tencent және Alibaba сияқты ірі технологиялық конгломераттар да ел ішінде үлкен сұранысқа ие өздерінің үлкен тілдік модельдері мен чат-боттарын әзірлеуде.

Жартылай өткізгіштер

Жаңа АИ-ден айырмашылығы, жартылай өткізгіштер ондаған жылдар бойы бар. Алайда, қолдану салаларының алуан түрлілігінен (электрондық техниканың кең спектрі, автоөнеркәсіп, компьютерлік шешімдер, 5G байланысы, робототехника және сол сияқтылар) сала басқа елдерге тәуелділікті төмендету үшін стратегиялық мәнге ие.

Қытай — әлемдегі ірі электроника өндірушісі, демек, жартылай өткізгіштердің жетекші тұтынушысы. Микроэлектроника пайдаланылатын бұйымдардың 60% астамы Аспан асты елінде дайындалады, сондықтан жартылай өткізгіштер (нақтырақ айтсақ, чиптер мен олардың негізіндегі бақылаушылар) өндірісіндегі көшбасшылық ол үшін ерекше маңызды. «Қытайда жасалған 2025» мемлекеттік стратегиясының 2020 жылға қарай жартылай өткізгіштердің өзін-өзі қамтамасыз етуін 40 % -ға дейін, ал 2025 жылға қарай - 70% -ға дейін жеткізуді мақсат еткені таң қалдырмайды.

 

 

Қытайдың жартылай өткізгіш индустриясының көрнекті өкілдері — SMIC, Hua Hong Semiconductor, YMTC, HiSilicon және JSET. Алайда, жергілікті өндірістің салыстырмалы түрде арзандығына және қытайлық смартфондарға, компьютерлер мен тұрмыстық техникаға деген жаһандық сұраныстың күшеюіне қарамастан, бұл компаниялар қойған стратегиялық мақсаттарға жете бермейді. ҚХР-ның жартылай өткізгіштермен өзін-өзі қамтамасыз ету үлесі 2014 жылғы 14% -дан 2023 жылы 23% -ға дейін өсті және 2027 жылға қарай 27% -ға жетеді деп күтілуде. Осы тұрғыдан алғанда, Қытай дамыған елдерден бірнеше позиция бойынша артта қалып отыр, ал АҚШ бұл жерде бұрынғысынша үстемдікте.

Бейжіңдегі жағдайды зерттеу мен әзірлеуге арналған гранттар (R&D), мемлекеттік қорлар мен салық жеңілдіктері арқылы күрделі инвестициялар есебінен түзету жоспарлануда. Қазірдің өзінде жартылай өткізгіш сегменттегі R&D шығындарының жартысына жуығы бюджеттен қаржыландырылады.

В 2024 году Huawei внедрил в Пекине самую крупную в мире продвинутую коммерческую сеть 5.5G. Скорость передачи данных в ней в 10 раз превосходит возможности стандартной 5G-сети

Всесторонние связи

Қытай 5G жаһандық сымсыз жоғары жылдамдықты байланыс құруда жетекші рөл атқарады. 2024 жылдың соңына қарай бұл форматқа миллиардтан астам пайдаланушы қосылды, бұл елдің әлемдегі жетекші позициясын қамтамасыз етті. 5G байланысы ақылды қала, автономды көлік жүйелерін пайдаланады, бұл форматта өнеркәсіптік интернет жұмыс істейді, денсаулық сақтау қызметтері көрсетіледі. Бесінші буын желілерін өрістетумен қатар, Қытай елі 6G форматын енгізу бойынша белсенді жұмыс істеуде. Қытайлық компаниялар осы саладағы патенттердің жалпы санының 40% -ын тіркеді.

ҚХР-дағы телекоммуникацияның инновациялық нарығындағы негізгі ойыншылар Huawei болып табылады, ол базалық станциялар мен желілік шешімдерді құруға елеулі үлес қосты. Енді 5G-ді ел ішінде де, одан тыс жерлерде де белсенді түрде дамытуда, сондай-ақ 5G үшін инфрақұрылымды дамытатын және жаңа технологиялық шешімдерді енгізетін ZTE де даму үстінде. Бесінші буын желілерін ауқымды таратуды China Mobile, China Telecom және China Unicom байланыс операторлары қамтамасыз етеді.

На автомате

ҚХР-да әлемдегі ең ірі робототехника нарығы бар. Өнеркәсіптік роботтардың жаһандық өндірісінің 50% -дан астамы елге тиесілі. Бұл сегментті дамытуды мемлекет белсенді түрде көтермелейді. Өндірісті автоматтандыруға және ақылды фабрикаларды енгізуге бағдарлану азаматтардың әл-ауқатының өсуімен қымбаттаған арзан еңбек сияқты бәсекелестік артықшылықты жоғалтудың орнын толтырады.

Аспан асты елінде робототехниканы пайдаланудың негізгі бағыттарының тізбесінде әртүрлі өндірістер мен логистикалық сектор бар, бұдан басқа ол денсаулық сақтау индустриясы мен агроөнеркәсіп үшін кеңінен қолданылады. Сауда, үй шаруашылықтары және ҚХР-дың оқыту мақсаттары үшін  гуманоидты және сервистік роботтарды әзірлеуде АҚШ-тан кейінгі екінші орында тұр.

Қытайдың робот техникасы нарығының негізгі ойыншылары SIASUN Robot & Automation, ESTUN Automation және EFORT Intelligent Equipment сияқты компаниялар болып табылады.

Нарықтағы тұрақсыздық

Қытайдың технологиялық секторы жаһандық экономиканың болашағын қалыптастыруды жалғастыратын қуатты күш болып табылады. Ірі корпорациялар қолдайтын және мемлекет қаржыландыратын инновацияларға ұмтылу негізгі бағыттар бойынша көшбасшылықты ұстап тұруға мүмкіндік береді.

Мемлекет елдің жоғары технологиялық дамуында негізгі рөл атқарды, бірақ технологиялық алыптардың қызметін реттеуді қатаңдату соңғы жылдары олар үшін ойын ережелерін айтарлықтай күрделендірді. Геосаяси сын-қатерлер де жағдайды ушықтырып отыр. Дамыған елдер қытайлық байланыс секторына қарсы санкцияларды белсенді түрде енгізуде, өз юрисдикциясында пайдаланушылардың деректерін жинауға күдікті сервистерге тыйым салуда, сондай-ақ елдің жартылай өткізгіштер мен жасанды интеллект саласындағы дамуын баяулатуға тырысуда. Бұған жауап ретінде Қытай батыстық өнімдердің баламаларын әзірлеу және өз технологияларын жасау жұмыстарын күшейтуде. Осылайша, қиындықтарға қарамастан, еліміз әлемдік технологиялық аренада маңызды ойыншы болып қала отырып, бейімделу мен дамуға дайындығын көрсетеді.