Финансист №1 (41) 2026

Қоғамда соңғы бес жылда жеке қаржыға деген көзқарас қалай өзгерді?

Пандемия кезінде жеке қаржыға деген қызығушылық күрт артты: адамдар күтпеген жағдай болуы мүмкін екенін түсінді және ақша жинау қажет екенін сезінді.

Осы жылдар ішінде қаржылық сауаттылықтың артқанына сенемін. Бұған жоғары базалық мөлшерлеме үлкен рөл атқарды: адамдар шығынға әлдеқайда сақтықпен қарай бастады. Ал жоғары пайыздық мөлшерлемелер жинақтауға ынталандырады.

2026 жылы қаржылық сауаттылықтың қандай негізгі ережелері өзекті?

Қаражаттың бір бөлігін сақтап, қалған бөлігіне активтер құру қажет. Бағалы қағаздар — бюджеті шағын адамдар үшін жақсы бастама болуы мүмкін. Мен акцияларға сенемін, өйткені қандай жағдайда да табысты компаниялар болады, демек бізде де олармен бірге табыс табуға мүмкіндік әрқашан бар. Облигациялар да солай: бизнеске қашанда қарыз қаражат керек.

Мен бұған қоса, инвестиция салатын нәрсені түсіну маңызды екенін айтар едім. Қандай екені белгісіз қорларды сатып алып, портфельдің өздігінен өседі деп күтуге болмайды.

Қандай инвестициялық иллюзияларды ең қауіпті деп санайсыз?

Бірінші қате — «нарықты жеңуге болады» деген сенім. Бүгінде тәртіп пен бірқалыпты, жоспарлы әрекеттер аса танымал емес. Жалпы жағдай тұрақсыз болғандықтан, бәрі бір жаққа шайқалып жүр: бірде адамдар «қазір алтынға салу керек» дейді, одан кейін «жоқ, криптоға», сосын «жоқ, қазір ЖИ-ге» салу керек деп ойлайды. Бірақ сіздің қарсыңызда осы саламен жылдар бойы айналысып жүрген, мүлде басқа тәжірибесі мен ақпараты бар нарықтың кәсіби ойыншылары тұр. Сондықтан «трендті дәл табуға» тырысқаннан гөрі, мен тәртіп пен стратегияны таңдағанды жөн көремін.

Ал екінші жаңа иллюзия — АИ бәрін сіздің орныңызға инвестициялап береді деген сенім. Жасанды интеллектпен орынды, ақылды түрде жұмыс істеуге болады: портфель теориясына, статистикаға сүйене отырып, портфеліңіздегі дисбаланстарды, шамадан тыс тәуекел бар жерлерді көрсетуін, сондай‑ақ қандай қағаздарды қарастыруға болатынын ұсынуын сұрауға болады.

Бірақ тағы да айтамын: нарықты өзіңіз түсінуіңіз керек, АИ айтқанның бәріне соқыр сенуге болмайды. Оның кеңестерін тексеріп отыру қажет.

Инвестициялық шешім қабылдағанда сіз қандай көрсеткіштер мен жаңалықтарды қадағалайсыз?

Нарық тым көп қозғалыс жасайды, ал олардың көбісін жаңалықтар сияқты елемей өткен дұрыс, олар шатастырады. Инвестицияда қандай да бір хабарламадан туған эмоциямен емес, стратегияға сүйеніп әрекет ету керек. Мен тек All Time High көрсеткішін тексеремін: егер актив өте тез өсіп жатса, демек оны сатып алатын уақыт емес.

Ақшаны басқару туралы және оны дәл әйелдерге арнап жазылған кітапты қашан жазғыңыз келгенін түсіндіңіз?

Әуелде ешқандай жоспар болмаған – мен жай ғана қаржы туралы блог жүргізіп жүрдім, ал оны баспа үйі байқап, кітап жазуды ұсынды.

Неге әйелдер үшін? Себебі біз туралы бәрін білемін: қалай жұмсайтынымызды, қалай табатынымызды және «бұл бізге арналған емес» деп қаржылық құралдардан қалай қашатынымызды. Мен осы ойды керісінше бағытқа өзгерткім келді. Өзімнің жазылушыларыма қарап, бұл мақсатқа жетіп жатқанымды көремін: маған қарыздарынан шыққанын, ипотека алуға батылданғанын, инвестициялай бастауға шешім қабылдағанын айтып жазады. Және мен бұл әйелдердің осы туралы құрбыларына да, балаларына да айтып беретіндеріне сенемін.

Жаңа «Плюсте болу» кітабын не үшін жаздыңыз?

Психология мен әдеттер қаржының өзінен әлдеқайда маңызды екенін түсінгендіктен. «Плюсте болу» кітабында мен ақшаны қалай басқару емес, оған неге үйрену керектігі жөнінде көбірек айтамын. Ең бастысы – қарым-қатынас, ішкі күй және өзін тану.

Әрбір оқырман сіздің еңбегіңізден қандай ой алып шықса дейсіз?

Біріншіден: ақша – бұл менің ісім, менің қызығушылығымның саласы. Бұл қандай да бір ақылды әрі байсалды инвестор ер-азаматтарға ғана арналған емес. Екіншіден: біздің не істесек те қолымыздан жақсы келеді. Барлық зерттеулер әйелдер ісіне шын беріліп кіріскен кезде табысты инвестор болатынын, ақшамен ұқыпты жұмыс істейтінін, қарызы аз болатынын көрсетеді.

Мишель Обама бірде қаржылық тәуелсіздік – бұл өзін құрметтеудің бір түрі деген еді. Өз ақшаңа қамқор болу – өзіңе қамқор болу деген сөз.