Финансист №2 (42) 2026

KASE биржасында негізінен қай жастағы адамдар жұмыс істейді?

Бүгінде биржаға жұмыс істеуге жастар көптеп келіп жатыр, және біз мұны қолдаймыз: әлемде биржалық іс бойынша мамандарды дайындайтын оқу орындары көп емес. KASE-де кез келген жастағы қызметкерлер біздің саланың ерекшеліктерімен бетпе-бет келгенде, бейімделу деңгейі жеткілікті жоғары.

Біз қазақстандықтардың және қазақстандық компаниялардың инвестициялық сауаттылығын арттыруға өте көп күш пен уақыт жұмсаймыз. Сонымен қатар қызметкерлер арасындағы білім деңгейін көтеруге де елеулі инвестиция жасаймыз. Шын мәнінде іске тартылған адамдар бізбен ұзақ уақыт қалады. Біздің биржа қызметкерінің орташа жасы – 35–37 жас. Осы тұрғыдан алғанда, он жыл бұрынғы жағдаймен салыстырғанда айтарлықтай өзгеріс болды деп ойламаймын.

Соңғы жылдары біздің брокерлер құрамының жасарып, кеңейіп келе жатқан тұстары айқын байқалады. Егер бірнеше жыл бұрын ірі компанияларда бір-екі трейдер немесе ең көбі бес адам болса, қазіргі уақытта бұл толыққанды үлкен командаларға айналды.

Бұл процесте биржалық бизнестің жас буын арасында танымал болуына не әсер етеді?

Көп жағдайда бұл жерде биржаларға қолжетімділіктің кеңеюі шешуші рөл атқарады. Егер шартты түрде бес жыл бұрын банктер брокерлік қызметтерді көрсету мүмкіндіктерінде айтарлықтай шектелген болып, іс жүзінде тек мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар бойынша ғана мәмілелер жасай алса, 2020 жылдардың басынан бастап банктер брокерлік қызметтерді іс жүзінде ешқандай шектеусіз көрсету құқығына ие болды. Тиісінше, бұл мамандарды жалдау көлемін арттыруды да талап етті. Соңғы жылдары Қазақстанда биржада сауда жасайтын немесе инвестициялайтын адамдар саны бірнеше есеге өсті.

Біз студенттерге қор нарығының қалай жұмыс істейтінін, инвестицияларды қалай басқару және қаржы тарту жолдарын барынша кең түсіндіру үшін жоғары оқу орындарымен бірлесіп жұмыс жасаймыз. Мұны екі себебі бар. Біріншіден, біз өз нарығымыз үшін инвесторлар базасын қалыптастыруға қатысуды көздейміз. Екіншіден, бүгінгі жастар – болашақта компания иелері, олар уақыт өте келе экономиканың субъектілеріне айналып, бизнесті дамыту үшін қаржы іздейтін болады. Олар қаржы құралдарының көбірек түріне инвестициялай алады, ал біздің алаңда ондай мүмкіндіктер жеткілікті. Жаңа буынның инвестициялық стратегиялары кейде тәуекелі жоғары болуы мүмкін, бірақ біршама қызығырақ.

Әр түрлі буын өкілдері қандай активтерге инвестиция салады?

Жасы үлкен адамдар көбіне қазақстандық эмитенттердің акциялары мен облигацияларын, соның ішінде квазимемлекеттік сектор компанияларын, сондай-ақ мемлекеттік бағалы қағаздарды таңдауға бейім. Ал жас инвесторлар, меніңше, белгілі бір хайпқа көбірек қызығады: олар көп табыс табуға тырысып, әртүрлі бірнеше компанияның акционері болуды қалайды.

Биржадағы буындардың ауысуы цифрлық шешімдерге деген сұранысқа тікелей әсер етеді, және бұл әсер сөзсіз оң. Қазақстанда жалпы қаржылық қызметтердің цифрландыру деңгейі жоғары, әрі ол экспоненциалды түрде өсіп келеді. Бұл нарық әрі қарай да дами береді. Жастар тарапынан мұндай шешімдерге сұраныс жоғары, өйткені оларда жаңаны сынап көруге деген ұмтылыс күшті. «Мен әрқашан осылай істейтінмін, солай жалғастыру керек» деген қалыптасқан көзқарас жоқ. Мүмкін, жас ұрпақтың басты құндылығы да – дәл осындай тәсілдің болмауы.

Қаржылық сауаттылық кімде жоғары: жас инвесторлар мен трейдерлерде ме, әлде аға буын өкілдерінде ме?

Маған биржалық саудаға қатысты «инвестициялық сауаттылық» термині көбірек ұнайды. Бұл көрсеткіш жаңа буында объективті түрде жоғары.

Мен жас маман болған кезде конференцияларға қатысқанда, аға әріптестеріміз: егер халықтың шамамен 6%-ы инвестициялауға тартылса, біздің нарық шын мәнінде дамыған болады, деп айтатын. Қазір бұл қызметке ел тұрғындарының 30%-ы қатысып отыр, және бұл өте жоғары көрсеткіш.

Енді бізге инвестициялауға арналған бос қаражаты бар қоғам қабаты – орта тапты қалыптастыру және кеңейту бағытында жұмыс істеу қажет. Және, әрине, біз өз нарығымыздың тұрақты дамуына қол жеткізуіміз керек.