Двухнедельный обзор фондовых рынков №348. Сезонная рокировка

Өткен аптада 100 жасында Алан Гринспен қайтыс болды. Ол АҚШ Федералдық резерв жүйесін шамамен жиырма жыл басқарды — 1987 жылдан 2006 жылға дейін, қызметінен 2008 жылғы қаржы дағдарысына аз уақыт қалғанда кетті. Гринспеннің инвестициялық қауымдастықпен коммуникациясындағы басты ерекшелігі оның әдейі бұлыңғыр риторикасы болды. Нарық қатысушылары оның мәлімдемелерінің мәнін өздері болжауға мәжбүр еді, өйткені ФРЖ төрағасы қабылдаған шешімдерінің себептерін көп жағдайда жария түрде түсіндіре бермейтін.

Сонымен қатар, дағдарыстар туындағанда да, инфляция үдей түскен кезде де Гринспен жеткілікті дәрежеде батыл әрекет етті. Дегенмен, қызметінің соңына қарай кейбір сарапшылар оны шамадан тыс жұмсақ ақша-несие саясатын жүргізді деп сынға алды. Олардың пікірінше, бұл саясат белгілі бір деңгейде 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысының туындауына себеп болды.Мамыр айында ФРЖ-ның жаңа төрағасы қызметіне кіріскен Кевин Уорш өзінен бұрынғы басшылардың ішінде дәл Алан Гринспенді ерекше атап өтіп, оның жолын жалғастыруға ниетті екенін мәлімдеді.

Кевин Уорш төрағалығымен өткен FOMC-тің алғашқы отырысында, 16–17 маусым күндері, мөлшерлеме күткендей төртінші рет қатарынан 3,5–3,75% диапазонында сақталды.

Алайда ФРЖ-ның нарықпен коммуникация форматы түбегейлі өзгертілді. Реттеушінің ілеспе мәлімдемесі сәуірдегі 341 сөзден 132 сөзге дейін қысқарды. Мәтіннен ақша-несие саясатын жұмсартуға дайындық туралы тұжырым және белгілі бір шешімдерді қолдап дауыс бергендердің есімдері алынып тасталды. Тек комитеттің баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге ниетті екені туралы мәлімдеме қалдырылды. Соңғы он бес жыл бойы ФРЖ нарыққа келесі қадамы туралы алдын ала ишара жасап келді. Бұл «ишаралар» орталық банкті көптеген макроэкономикалық сигнал көздерінің бірі емес, жалғыз маңызды сигнал көзіне айналдырды. Кейін ФРЖ нарықтың реакциясын өз көзқарасының дұрыстығын растайтын белгі ретінде қабылдады. Шын мәнінде, ол өз әрекеттерін нарықтардың призмасы арқылы бағалап отырды. Алан Гринспеннің ізбасары Бен Бернанке бұл тәжірибені «айна залы» деп атаған болатын. 17 маусымдағы қорытынды баспасөз мәслихатында Кевин Уорш нарықтық бағалар ФРЖ үшін ақпараттың ең маңызды көздерінің бірі екенін атап өтті. Алайда бұл тек биржа өз көзқарасын дербес қалыптастырған жағдайда ғана дұрыс. Егер нарық басқа біреудің пікірін жай ғана қайталайтын болса, мұндай сигналдардың құндылығы төмендейді.

Ең таңғаларлығы, Уоршты ФРЖ төрағасы қызметіне бұрын мөлшерлемені белсенді түрде төмендетуді талап етіп, өзінің кандидаты ақша-несие шарттарын жұмсартуға барады деп үміттенген президент Дональд Трамп тағайындады. 2025 жылы Уорш шынында да жасанды интеллекттің өнімділікті арттыруы нәтижесінде туындайтын дезинфляция туралы пікір айтып, риторикасын біршама жұмсартқан болатын. Алайда оның еңбек жолы жаңа төрағаны мүлде басқа қырынан сипаттайды. Уорш ФРЖ-ға 2006 жылы келіп, бүкіл қаржы дағдарысы кезеңінде Бен Бернанкенің оң қолы болды. Оның қатысуымен Bear Stearns-ті сату, Lehman Brothers-тің банкроттығы және AIG-ті құтқару сияқты маңызды оқиғалар жүзеге асырылды. Алайда Бернанке сандық жұмсартудың (QE) екінші кезеңін бастап, көлемі $600 млрд болатын мемлекеттік облигацияларды сатып алу бағдарламасын қабылдаған кезде, оның сенімді серіктесі Уорш 2011 жылдың наурызында қызметінен демонстративті түрде кетті. Ол қарыздық бағалы қағаздарды жаппай сатып алу экономикадағы капиталдың бөлінуін бұрмалайды деп ескерткен болатын. Уорш «инфляция — бұл таңдау» деген тезисті бірнеше рет қайталаған. Оның қазіргі ұстанымы қаржыгердің осы қағидаға әлі де берік екенін айқын көрсетеді.

Уорштың ауқымды жоспары ФРЖ балансына байланысты. Бұл баланс шамамен 18 жыл бойы ұлғайтылып келді және тек соңғы жылдары ғана $6,7 трлн деңгейіне дейін қысқартылды. ФРЖ-ның жаңа басшысы ақшаның нақты құнын орталық банктің сатып алулары емес, нарық анықтайтын «субсидияланбаған» кірістілікке қол жеткізуді көздейді. Алайда бұл мақсатқа жету оңай емес. Біздің ойымызша, алдағы уақытта ФРЖ балансының одан әрі қысқаруын және банк секторын реттеу талаптарының жұмсартылуын көреміз. Ал пайыздық мөлшерлемені реттеуші инфляция мен экономикалық өсімді басқарудың негізгі құралы ретінде сақтап қалуы ықтимал. Қазіргі кезеңде түпкілікті қорытынды жасауға әлі ерте. Дегенмен ұзақ мерзімді перспективада осы жоспардың жүзеге асуы экономика мен реттеуші балансының сауығуына жақсы мүмкіндік беруі мүмкін. Сонымен қатар орта мерзімді кезеңде Федрезервтің мұндай қадамдарына акциялар мен облигациялар нарығының реакциясы теріс болуы ықтимал.

Нарық қатысушылары үшін ақша-несие билігінің ниеттері бұлыңғыр көрінеді, бірақ дәл осыны Уорш көздеген болатын, өйткені оның үлгі тұтқан тұлғасы Гринспен де осылай әрекет еткен. Инвесторлар мұндай стильге жақын арада бейімделеді. Біріншіден, ФРЖ-ның қолдау механизмі (Fed put) ешқайда жоғалған жоқ. Қаржы жүйесінде күрт тұрақсыздық туындаған жағдайда нарықты ынталандыру құралдары қайтадан қолданылатын болады. Екіншіден, құбылмалылықтың артуы инвесторлардан өз портфеліне көбірек көңіл бөлуді талап етеді. Позицияларды жиірек хеджирлеу, оларды белсендірек басқару және инвестициялық консультантпен тығыз жұмыс істеу қажеттілігі күшейеді. Үшіншіден, Уорш өзінің тәуелсіздігін дәлелдеді. Ал бұл экономиканы ұзақ мерзімді сауықтыру жоспарын іске асыру үшін аса маңызды шарт болып табылады. Осының барлығы алдағы 10–15 жыл көкжиегінде ФРЖ америкалық биржалық құралдарды инвестициялау үшін одан да тартымды етіп, тәуекелдердің белгілі бір бөлігін төмендетеді деп болжауға негіз береді. Нәтижесінде инвесторлар қаржы институттарының тұрақтылығына және олардың қор нарығына оң ықпал ете алу қабілетіне тағы бір мәрте көз жеткізеді.