Финансист №3 (39) 2025

Майнинг – бұл тым күрделі және қиын, ал криптовалютаны иеленгіңіз келе ме? Онда оны сатып алыңыз. Мұны жасау және әдеттегі қателіктерді болдырмау жолдары туралы айтамыз.

Досымның көмегі

Ең қарапайым тәсілі – криптаны жеке адамдардан сатып алу. Таңдалған монетамен сәйкес келетін электрондық әмиян сатып алыңыз. Сатушы ретінде толық сенетін адамды таңдайсыз, және одан өзіңізге қажетті соманы аударуды сұрайсыз. Барлық операция  санаулы секундтар ішінде орындалады: тек код алмасу жеткілікті.

Tinder криптоәлемде

Криптовалютаны тұрақты сататын адамдар саны жеткілікті. Олар туралы интернеттен ақпарат алу оңай. Тікелей айырбастаудың артықшылығына (Р2Р) аноноимділікті жатқызуға болады. Бейтаныс адамға паспорт көрсетудің қажеті жоқ. Өкінішке орай, мұндай айырбастауларды көбінесе криминалдық мақсатта -  алаяқтық немесе банк карталарынан ұрланған қаражатты жылыстату сияқты жағдайларда пайдаланады. Олар жауап ретінде ешқандай криптовалюта аудармауы немесе біреуден ұрланған ақшамен төлемеуі мүмкін, олар полицияның талабы бойынша сіздің банкіңізді бұғаттайды.

Орталықтандырылған биржалардағы тікелей мәмілелер неғұрлым қауіпсіз балама болып табылады, онда сатушылардың рейтингтері, пікірлер жүйесі және төреліктің кіріктірілген тетіктері әрекет етеді. P2P дәстүрлі қаржы платформаларына қолжетімділігі шектеулі елдерде осы нарықтағы операциялар үшін негізгі арна болып қала береді.

Дамушы елдерде P2P-сауда көлемі айына 7-10% -ға өсуде

Дүкенге крипта алуға

Крипто-сауда жасаушылардың онлайн-агрегаторлары бар – өзіндік маркетплейстер, олардың декларациясына сәйкес, селлерлер тексеруден өтеді. Кейбір осындай алаңдар офлайн режимінде де жұмыс істейді: оларда клиенттер арасында қолма-қол ақшаға криптовалютаны айырбастауға арналған кеңселер бар. Бірақ бұл алаяқтарды тоқтатпайды: олар құрбанды қаражатты базардан тыс жерге аударуға көндіру жолдарын табады. Егер сіздің контрагентіңізден ресми мессенджерден тыс қандай да бір коммуникация жүргізу (SMS жіберу, сілтеме бойынша өту және тағы басқа) туралы ұсыныс түссе, бұл «қызыл жалау» екеніне сенімді болыңыз.

Криптоголиктердің жасырын клубы

CoinATMRadar сервисінің мәліметінше, шамамен 70 мемлекетте, оның ішінде АҚШ, Канада, Испания, Польша, Ресей, Грузия, қазіргі уақытта бір немесе бірнеше криптоматтар – банкоматтардың аналогтары орнатылған. Мұндай терминалдарда дилер бағамы бойынша аударым жасауға немесе криптаны қолма-қол ақшаға және керісінше айырбастауға болады. Кәдімгі айырбастағыштардағыдай, криптомат арқылы монеталардың шектеулі санын сатып алуға және сатуға болады. Әдетте, бұл Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), USDC және басқа да ең көп таралған валюталар.

Фото: ашық дереккөздерден

Дилерлерге

Әлеуетті клиенттерді телефонға қосымшаны жүктеп алуға (Binance, Bybit, OKX) және «дәл қазір» табуды бастауға шақыратын көптеген крипто компаниялары бар. Шын мәнінде, бұл форекс-дилерлер, олар сауда үшін нақты емес, виртуалды валюталарды ұсынады.

Банктің көмегі

Банктер мен қаржы компаниялары цифрлық ақшаның танымалдығын көріп, крипто нарығына байланысты өз өнімдерін ұсына бастады. Танымалдардың арасында – KuCard, Crypto.com Visa Card, Coinbase бар. Ірі криптобиржалар да өз карталарын ұсынады, мысалы Binance Card немесе Bybit Card.

Олар карта шотынан криптовалютаны жұмсауға немесе күнделікті сатып алулар үшін сыйақы алуға мүмкіндік береді. «Пластиктің» өзі дебеттік немесе кредиттік картаға ұқсас, оған жай ғана аударылған орталықсыздандырылған ақша төлем жасалған сәтте автоматты түрде кәдімгі ақшаға айырбасталады.

Криптокартаны таңдау кезінде қолдау көрсетілетін валюталарға, транзакциялар мен қолма-қол ақша алу комиссияларына, сондай-ақ карта сіздің әдеттеріңіз бен міндеттеріңізге сәйкес болуы үшін сыйақы бағдарламаларына назар аудару керек. Тәуекелдерді де ұмытпау керек: криптовалюталардың құбылмалылығы, салықтық нюанстар мен ықтимал комиссиялар кірістілікке әсер етеді.

Жаһандық криптокарталар нарығы сенімді түрде өсіп келеді: болжам бойынша оның көлемі 2024 жылы $1,53 млрд-тан 2025 жылдың соңына қарай $1,82 млрд-қа дейін ұлғаяды, орташа жылдық өсу қарқыны шамамен 19%. Негізгі пайдаланушылар Еуропа мен Азия-Тынық мұхиты өңірінде шоғырланған: онда тиісінше 1,9 млн және 1,7 млн криптокарта бар.

Шың: криптобиржа

Ақырында, крипта операцияларында биржаның өзіндік орны бар. Бұл электрондық алаңдарда криптовалюталарды листингтеу (сауда-саттыққа жіберу) процедуралары бар, олар скамды кесіп тастауға мүмкіндік береді, есеп айырысу жүйесі құрылды, тәуекел-менеджмент жүзеге асырылады, клиенттің жеке басын сәйкестендіру жүргізіледі, маркетмейкерлер қатысады.

Криптобиржа 24/7 жұмыс істейді, брокерлердің делдалдығын талап етпейді. Өз бетінше тіркеліп, тікелей сауда жасауға болады. Тек ішкі балансты толтыру, яғни криптовалютаны биржаның депозиттік мекенжайларына ауыстыру қажет. Сауда операцияларының өзі блокчейннен тыс, алаңды есепке алудың ішкі жүйесі шеңберінде жүргізіледі. Есесіне биржалардағы криптовалюта нарығы мүлдем жойылды, бұл барынша тиімді шарттармен мәмілелер жасауға мүмкіндік береді.

Крипто биржаларының белсенділігін қадағалайтын TokenInsight қызметі нақты уақытта рейтинг жүргізеді. Тәулігіне $80 млрд айналымы және 27% үлесі бар ең ірі алаң Binance болып табылады. Одан кейін OKX және Bitget үлкен айырмашылықпен келеді. Споттық сауда-саттық көлемі 22% -ды құрайды, қалғаны деривативтерге тиесілі. Ең жоғары айналымдар BTC, Ethereum және Solana (SOL) бойынша тіркеледі, олардың капиталдануы тиісінше $2,35 трлн, $415 млрд және $93 млрд құрайды.

Фото: ашық дереккөздерден

Табыстың құпия тәсілі

Криптта тікелей инвестицияламай, айырбастау кезінде ақша жоғалту тәуекелінсіз немесе аудару кезінде шотты бұғаттамай ақша табудың әдістері бар.

• Proxy-shares. Кейбір эмитенттердің акциялары криптовалютаға туынды құралдар болып табылады. Бұл қағаздарға салынатын салымдар шикізат компанияларына салынатын инвестициялар сияқты жұмыс істейді. Мысалы, егер сіз мұнай бағасының көтерілуіне үміт артсаңыз, мұнай бағасының өсуінен және мұнай өнімдерінің қымбаттауынан жұмыс істейтін индустриядан акциялар сатып алу жаман идея емес. Нарықта активтерінің едәуір бөлігін криптовалюта құрайтын компаниялар ұсынған. Осындай эмитенттер арасында Strategy (MSTR) және DayDay Cook (DDC) деп атаймыз. Олардың қағаздарын сатып ала отырып, осы компаниялар иеленетін криптовалюталық активтер құнының өзгеруі негізгі қызмет нәтижелеріне қарағанда олардың жалпы пайдасына едәуір әсер ететінін ескеру керек. Акцияларын да криптовалютаға жанама инвестиция ретінде қарастыруға болатын майнингтік компанияларға Marathon Digital Holdings (MARA), Riot Platforms (RIOT), HIVE Blockchain Technologies (HIVE) жатады. Бұл компаниялар биткоинді өндірумен қатар, криптовалюта бағамына және өз қуаттарының тиімділігіне де тәуелді.
• Crypto-ETF. Биржада (ETF) саудаланатын бұл қорлар өздерінің инвестициялық декларацияларында негізгі бағыт ретінде криптоактивтерге салымдарды тікелей көрсетеді. ETF Database анықтамалығында 40-ден астам жария биржалық қор бар, олардың ірілері -  iShares Bitcoin Trust ETF (IBIT), Fidelity Wise Origin Bitcoin Fund (FBTC), Grayscale Bitcoin Trust ETF (GBTC) болып табылады. Ондағы ең көп үлесті биткоин құрайды.
• CryptoFutures. Жедел нарық алаңдары да артта қалмайды. Чикаго тауар биржасында (CME) Bitcoin, Ethereum, XRP және Solana фьючерстерін сатады. Осындай жобаларды Қазақстан қор биржасы (KASE) да дамытуда.

Әрекет ететін уақыт 

Бүгінгі таңда Жер тұрғындарының 10% -дан астамы қандай да бір сандық активтерге иелік етуде. Бәлкім, криптовалюта алғысы келетін және онымен операциялар жүргізгісі келетін инвесторлардың саны қарқынды өсуді жалғастырады. Нарықтың мүмкіндіктерін пайдалану үшін осы құралдармен сауданы игеру және ілеспе тәуекелдерді қазірдің өзінде зерделеу керек.