Финансист №3 (43) 2026

Әлемдік энергетика нарығындағы қазіргі дағдарыс қара алтыннан табыс табудың кең мүмкіндіктерін ашады. Бұл мақалада шағын бастапқы капиталы бар сауда қатысушыларына да қолжетімді ең танымал биржалық құралдарды талдаймыз. Ең қолжетімді активтен бастайық.

Акциялар: алғашқы есімдер

Дәл мұнайшылардың бағалы қағаздарын сатып алу — ең қарапайым әрі түсінікті инвестициялық идеялардың бірі. Шикізат қымбаттаса, оны өндіруші компаниялардың түсімі мен таза пайдасы артады, ал бұл акция құнына міндетті түрде оң әсер етеді. Мәселен, саланың негізгі ойыншыларының бағалы қағаздар динамикасын қадағалайтын S&P Oil & Gas Exploration & Production Select Industry Index индексі 2026 жылдың жеті айында 37%-ға шарықтады, ал S&P 500 өсімі 8%-дан сәл ғана асты.

Оның үстіне мұнай-газ және көмір секторының өкілдері әдетте жақсы дивиденд төлейді. Америкалық Dividend.com инвестициялық платформасының бағалауынша, осы салалардағы компаниялардың ағымдағы кірістілігі жылдық 4,34%-ды құрайды, ал оған акциялардың өз құнының өсуінен түсетін пайданы қосса, өсімге жасалған мөлшерлеме инвесторға капиталға жақсы қайтарым әкелуі мүмкін.

АҚШ-та мұнай-газ индустриясының жұлдыздарына әдетте ExxonMobil (XOM), Chevron (CVX), ConocoPhillips (COP), EOG Resources (EOG), Occidental Petroleum (OXY), сондай-ақ мұнай-сервис сегментінің өкілдері, ең алдымен француз тамыры бар SLB (SLB) және Halliburton (HAL) жатқызылады.

Әр топтың өз бизнес логикасы бар. ExxonMobil мен Chevron сияқты тік интеграцияланған алыптар өндіруді, өңдеуді, трейдингті және мұнай-химия өнімінің өндірісін ұштастырады, сондай-ақ инвесторларды дивидендтің тұрақты төленуімен тартады. Әртараптандырылған бизнес бұл ойыншыларға мұнай бағасының құлдырау кезеңдерін жеңілірек бастан кешіруге көмектеседі.

EOG Resources немесе ConocoPhillips сияқты тәуелсіз өндірушілердің акциялары құбылмалылық пен өз өндірісінің динамикасына анағұрлым сезімтал келеді. Сондықтан олардың бағалы акция бағасы айтарлықтай құбылып тұрады. 2026 жылдың ақпанынан мамырына дейін Ормуз бұғазының жабылуы салдарынан SLB акциялары $51,07-ден $59-ға жуық қымбаттады, ал Halliburton бағалы қағаздары $35,83-тен шамамен $44-ке дейін көтерілді. Алайда шілде соңына қарай екі компания да осы өсімнің бір бөлігін жоғалтты.

Мұнай-сервис компаниялары баррельдің өзінен емес (олар мұнай сатпайды), оны өндіруді қамтамасыз ететін инфрақұрылымнан ақша табады. Мұнай-газ корпорациялары жаңа ұңғымаларды неғұрлым белсенді бұрғылап, кен орындарын игеріп әрі оларға қызмет көрсетсе, жабдыққа, технология мен сервиске сұраныс соғұрлым жоғары болады.

ETF: бір тілім бәліш емес, бүтін бір бәліш сатып алу керек

Инвестор көп жағдайда жекелеген компаниялардың ең перспективалы акцияларын зерттеуге де уақыт пен күш жұмсауға дайын болмайды. Мұндайда биржалық қорлар (Exchange-traded funds, ETFs) — ұжымдық инвестиция құралдары жарайды. Олар әдетте нақты индекстердің құрылымын қайталай отырып, бағалы қағаздардың тұтас портфеліне салуға мүмкіндік береді, бұл компанияны таңдаудағы қателік тәуекелін азайтады. Кіру табалдырығы ең төмен: ондаған корпорацияның бағалы қағазынан тұратын тұтас портфельдегі микроүлестің ортақ иесі болу үшін қордың бір акциясын сатып алуға болады.

Әдетте бір қордың бағалы қағазын сатып алу үшін шотта $50–100 болғаны жеткілікті

Мұнай нарығы контексінде ETF-тің екі түрі бар: мұнай акцияларының портфеліне инвестициялайтын және мұнайға фьючерстік келісімшарттар сатып алатын. Бірінші жағдайда сатып алушы бағалы қағаздар жиынтығының ортақ иесі болады, екіншісінде — тікелей мұнай баррелінің, бірақ физикалық өнім ретінде емес, арнайы биржалық келісімшарттар (фьючерстер) түрінде. Олар туралы осы мақалада әрі қарай толығырақ айтамыз.

Портфельдік ETF «сатып ал да ұста» стратегиясына жарайды, ал шикізаттық қорлар құбылмалылық артқан кезеңдерде қысқа мерзімді мәмілелер үшін жиі пайдаланылады. Мұнайшылардың акцияларына инвестициялайтын қорлар арасында көшбасшы — актив көлемі шамамен $40 млрд болатын Energy Select Sector SPDR Fund (XLE). Ол S&P 500 индексіндегі энергетикалық компанияларға салады және жылына небәрі 0,08% комиссия алады.

Қысқа мерзімді мәмілелер үшін мұнай фьючерстерін сатып алатын United States Oil Fund (USO) қоры жарайды. 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша қордың бір бағалы қағазының бағасы $107–109 аралығында ауытқиды.

ETF негізінен өздері байланған базалық активтердің динамикасын бірге бір арақатынаста қайталайды (индекс 1%-ға өссе, оған негізделген ETF те дәл сол шамаға өседі). Алайда биржаларда екі есе нәтиже алуға мүмкіндік беретін қорлар да саудаланады. Мысалы, оларға S&P Oil & Gas Exploration & Production Select Industry Index индексінің динамикасын қуалайтын GUSH кодты ETF жатады. Өз кезегінде UCO қоры WTI маркалы мұнай фьючерстерінің динамикасын қайталайды, бірақ базалық активтің өсуі жағдайында да, құлдырауы жағдайында да қаржылық нәтижесі екіге көбейтілген күйде.

Фьючерстер: күрделі, бірақ кірісті

Мұнай — құбылмалы актив. Бір сауда сессиясында оның құны 5–10%-ға өзгеруі мүмкін, бұл белсенді алып-сатарлыққа кең мүмкіндік ашады. Мұндайда ең қолайлы құрал — биржалық фьючерстер, яғни болашақта алдын ала келісілген бағамен актив сатып алуға мүмкіндік беретін арнайы келісімшарттар. Оның үстіне олардың көмегімен сауда қатысушысы актив құнының өсуінен де, құлдырауынан да табыс таба алады. Бірінші жағдайдағы табыс механикасы едәуір қарапайым.

Айталық, инвестор WTI бойынша фьючерсті баррель үшін $80-ге сатып алды. Егер мұнай $81-ге қымбаттаса, бір келісімшарттан түсетін пайда $1 болады.

Ең өтімді мұнай фьючерстеріне Brent, WTI және Shanghai Crude Oil жатады. Brent әлемдік нарық үшін басты бағдар болса, WTI америкалық мұнайдың құнын көрсетеді, ал Shanghai Crude Oil — юаньмен номинирленген Қытайдың аса маңызды мұнай фьючерсі

Төмендеу нарығында табыс алу — сәл күрделірек процесс. Трейдер активтің құлдырауын күткенде, ол қысқа позиция (шорт) аша алады. Ол үшін ол осы активті брокерден қарызға алып, оны биржада сатады. Мұндай мәміле жасалғаннан кейін сауда қосымшасында теріс санмен позиция, мысалы -5 келісімшарт көрсетіледі. Демек, бұл мәмілені жабу үшін биржада бес келісімшартты кері сатып алу керек.

Айталық, трейдер баррель үшін $80 бағамен бес мұнай фьючерсі бойынша шорт ашты, ал осы мәміледен кейін актив $77-ге арзандады. Трейдер биржада осы бағамен бес келісімшартты сатып алып, комиссияны есептемегенде ($80 – $77) × 5 келісімшарт = $15 тапты. Фьючерстердің акциялар мен ETF алдындағы басты артықшылығы — түрлі нарықтық жағдайда ақша табу мүмкіндігі. Бұл ретте кірістілік бастапқы капиталға шаққанда ондаған, тіпті жүздеген пайызбен есептелуі мүмкін.

CME биржасындағы WTI маркалы мұнайға арналған классикалық фьючерс — мың баррель мұнайға келісімшарт, сондықтан бағаның шамалы қозғалысының өзі ірі қаржылық нәтиже береді. Шотындағы қаражат көлеміне қойылатын талаптың төмендігіне байланысты жеке трейдерлерге операция жасауға ыңғайлы 100 баррельдік микроконтракттар да бар. Классикалық фьючерстер үшін келісімшартқа $500–1000 бос қаражат қажет болса, микроконтрактпен саудаласқанда $50–100 да жетеді.

Фьючерстермен саудаласудың екінші жағы — тәуекелдің жоғарылығы. Сондықтан оларға қол жеткізу үшін инвесторға көбіне брокерде осы активтердің жұмыс механикасын түсінуге қосымша тестілеу мен сауалнамадан өтіп, шотында жеткілікті қаражат бар екенін дәлелдеу керек. Жеке инвестор үшін мұнай акциялары, ETF және фьючерстер — бар болғаны нақты қаржылық мақсатты жүзеге асыруға арналған құралдар екенін есте ұстау маңызды.

Олармен жұмыс сол мақсатқа жетуді жақындататын болса, оларды таңдау дұрыс жасалған деген сөз.

Дереккөз: биржа мәліметтері