Финансист №3 (43) 2026

АҚШ пен Израильдің Иранмен қақтығысы әлемдік энергетика нарықтарына елеулі ықпал етті. Шиеленістің өршуі жеткізілімдегі тұрақты үзілістермен, көлік шығынының өсуімен және шикізат нарықтарындағы тәуекел үшін сыйақының артуымен қауіп төндіреді. Мұнай саяси себептерге байланысты қымбаттағанда, әдетте мұнай-газ және қорғаныс компаниялары ұтады. Бірақ тарих басқа салалардың — сақтандыру, алтын өндіру, тіпті атом саласының өкілдері де пайда табатынын көрсетеді.

Танкер флоты және теңіз сақтандыруы

Мұнай қақтығыстарының басты бенефициарларының арасында — теңіз жүк тасымалдаушылары. Ормуз бұғазының жабылуы салдарынан бағыттардың ұзындығы артып, тасымалдауға қолжетімді кемелердің саны азайды. Бұл жүк тасымалдау құнының (фрахт мөлшерлемесінің) өсуіне әкелді. АҚШ пен Иран қақтығысы басталғаннан бері ірі танкерлер үшін сақтандыру бағасы 10–20 есе шарықтағанымен, кеме қатынасы компаниялары таза пайданың өскенін хабарлады. Мәселе мынада: әскери тәуекелді жүк иелері жабады, сондықтан бұл бап тасымалдаушылардың қаржылық нәтижесіне әсер етпейді.

Сектор өкілдерінің ішінен кипрлік Frontline (FRO), бермудтық Nordic American Tankers (NAT) және бельгиялық CMB.TECH (CMBT) компанияларын бөліп көрсетуге болады. Жылдың бірінші жартысында FRO мен NAT акцияларының бағамы 60%-дан астамға өсті, ал Frontline үшін І тоқсан 20 жылдан астам уақыттағы ең үздігі болды. Оның таза пайдасы $345 млн-ға жетті, бұл дивидендті 50%-ға көтеруге мүмкіндік берді.

Геосаяси тәуекелдердің күшеюі қауіпті аудандар арқылы өтетін кемелер үшін сақтандыру құнын автоматты түрде арттырады. Қосымша сақтандыру сыйақысын синдикаттар, мысалы британдық Lloyd’s of London, және халықаралық қайта сақтандырушылар алады, дегенмен олар үшін бір мезгілде сақтандыру жағдайларының іске қосылу тәуекелі де артады.

Алтын және бағалы металдар

Энергонарықтағы қиындықтар инвесторлардың қорғаныш активтерге деген қызығушылығын дәстүрлі түрде арттырады. Ең көп пайданы алтын өндіруші компаниялар табады, өйткені олардың өндірістік шығыны алтынның қымбаттауынан әлдеқайда баяу өседі. Соның арқасында пайда металдың өз бағасынан жылдамырақ артады.

Сектор көшбасшыларының арасында — америкалық Newmont (NEM), сондай-ақ канадалық Barrick Mining (B) және Agnico Eagle Mines (AEM). 2020 жылы алтын өндіруші компаниялар бірден екі жақтан қолдау алды: арзан мұнай олардың отынға және өндіріске жұмсайтын шығынын азайтты, ал әлемдегі бұрын-соңды болмаған ақша эмиссиясы алтынға сұранысты арттырды. Осы аяда 2020 жылдың наурызынан тамызына дейін Barrick Mining акциялары 140%-ға қымбаттады.

Атом энергетикасы және уран

Егер әскери қақтығыс энергия тасымалдаушылар (әсіресе газ) бағасының ұзаққа созылған жоғары кезеңіне әкелсе, мемлекеттер атом генерациясының қауіпсіздігі мен дамуына барған сайын көбірек көңіл бөле бастайды.

Мұндай жағдайда уран өндірушілер, ең алдымен америкалық Uranium Energy (UEC) және канадалық Cameco (CCJ), сондай-ақ URA мен URNM сияқты салалық ETF ұтады. Бұл қорларға салым күтуге дайын адамдарға жарайды, өйткені атом энергетикасының дамуы ұзақ инвестициялық циклді талап етеді.

Кең шикізат циклі

Мұнай бағасымен бірге көлік шығынының артуы және инфляциялық күтулерге байланысты өзге шикізаттың құны да жиі өседі. Мұндай сценарийлердің дамуынан табыс табу үшін тауарлық ETF-терді пайдалануға болады — олардың қатарында шикізат фьючерстерінің кең спектріне инвестициялайтын, америкалық биржаларда саудаланатын DBC, PDBC және COMT бар.

Назардан тыс

Мұнай дағдарыстары өзімен бірге тек тәуекелді ғана емес, жаңа инвестициялық мүмкіндіктерді де ала келеді. Бір салалар энергия тасымалдаушылардың шарықтаған бағасынан зардап шеккенде, басқалары өсуге қосымша серпін алады. Дәл сондықтан геосаяси тұрақсыздық кезеңдерінде нарыққа кеңірек көз тастай алатын инвесторлар бұрын байқалмай келген сектор мен елдерден ең қызық идеяларды жиі табады.