Финансист №3 (31) 2023

Жеке бизнес жасанды интеллектті енгізу қажеттілігін бұрыннан түсінген, бірақ мемлекеттік құрылымдар әлі де жаңа технологияларды кеңінен қолдануға асықпайды. Дегенмен, бұл салада да әлеует зор. Бұған көз жеткізу үшін оны сәтті қолданудың бірнеше жағдайын қарастырыңыз.

Заң күзетінде

Бейнебақылау жүйелері қала көшелерін қауіпсіз етті, бірақ адам камералардан үнемі өсіп келе жатқан деректер ағынын талдай алмайды. Оған нақты уақыт режимінде ықтимал қауіптерді анықтайтын және шешімдерді ұсынатын AI көмекке келеді. Жоғалған адамдарды іздеу, өлім-жітімді азайту және ықтимал құқық бұзушыларды бейтараптандыру арқылы қылмыстың алдын алу – бұл әрекеттердің барлығы жасанды интеллекттің арқасында сапалы жаңа деңгейге көтерілді.

Бұл бағыттағы көшбасшы – Қытай. 2021 жылы бүкіл әлем бойынша орнатылған миллиардтаған бақылау камераларының 570 миллионы дәл Аспан асты еліне тиесілі болды. ҚХР-дағы АИ-мен бейнебақылау жүйесі - азаматтардың «әлеуметтік рейтингін» анықтаудың негізгі құралы. Қытайдағы ақылды бейнекамера желілерінің дамуымен жергілікті SenseTime (HKEX: 0020) компаниясының кірісі белсенді түрде өсуде, ол адамдардың бет-әлпеті мен нысанды тануға арналған AI технологиялары бар бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуде.

Қалалық инфрақұрылымды басқару

Машиналық оқыту технологияларымен және дамыған камералар мен сенсорлар желілерімен бірге қала инфрақұрылымын функционалды ете алады. Қаладағы штаттан тыс жағдайларды жылдам автоматты түрде тану – негізгі тас жолдағы үлкен апаттан бастап, қоқыс жәшігіне дейін – инфрақұрылымды қауіпсіз әрі ыңғайлы пайдалануға мүмкіндік беріп қана қоймай, салық төлеушілердің қаражатын үнемдейді.

Бұл бағытта ең үлкен жетістіктерге Сингапур қол жеткізді. Оның ақылды қаланы дамытудың кешенді бағдарламасы Smart Nation қарбалас уақытта көлік кептелісін азайту, үйлердегі электр қуатын үнемдеу және тіпті табиғи апаттардың салдарын азайту үшін қаланы қайта құру үшін жасанды интеллектті белсенді қолданады. Осы бағдарламаны іске асыру шеңберінде ақылды көлік инфрақұрылымы технологияларын әзірлейтін жергілікті ST Engineering (SGX: S63) компаниясы айтарлықтай мемлекеттік қолдауға ие.

AI қолдану арқылы Сингапурда адам көп жүретін автобустардың саны 92% азайды. (Дереккөз: Land Transport Authority)

Сот төрелігіне көмек

Сот шешімдерін шығару – бұл өте күрделі міндет, ол әділдікті және заңды құжаттарының үлкен көлемін тез игеруді талап етеді. Жасанды интеллект технологиялары судьяға адами фактордың теріс әсерін азайта отырып, негізделген үкім шығаруға көмектесу үшін заңдар мен процестердің мыңдаған беттерін бірден талдай алады.

ЖИ Қытайдың сотында белсенді қолданылады. 2019 жылдан бастап SMART Court деп аталатын жүйелердің жиынтығы автоматты түрде ұқсас істерді іздейді, сәйкес заңдарды қолдануды ұсынады, құжаттарды дайындайды, тіпті егер судьяның қателігі анықталса, үкімдерді түзетеді. Осы саладағы бенефициарлардың бірі - қытайлық iFLYTEK компаниясы (SSE: 002230), бағдарламалық жасақтама бұл сот процесінде куәгерлердің ауызша айғақтарын талдауға және олардың негізінде сотталушының кінәсін анықтауға мүмкіндік береді.

2019-2021 жылдары Қытай сот жүйесі ЖИ арқасында 300 млрд юань* үнемдеді. (Дереккөз: Strategic Study of CAE)

*2023 жылдың тамыз айындағы бағам бойынша $42 млрд

Әскери стратегияны жақсарту

Жасанды интеллект белгілі бір мемлекеттің қорғаныс қабілетін едәуір арттыра алады. Жаңа алгоритмдер әскери басшылыққа ұрыс даласындағы стратегиясын жетілдірудің және нақты уақыттағы тактикалық әрекеттерді модельдеудің жаңа қуатты құралын ұсынады. Жасанды интеллектке негізделген технологиялық шешімдер командаға әскери іс-әрекет сценарийлерін алдын-ала жоспарлауға және шығындарды азайту үшін бөлімшелермен жедел ақпарат алмасуға мүмкіндік береді.

Бұл бағыттағы ең көрнекті бастама АҚШ-қа тиесілі, онда JADC2 бірлескен командалық және бақылау жүйесі жасалған. Оның жеке элементтерін жасауға үлкен тапсырыстар АҚШ-тың Northrop Grumman (NYSE: NOC) және Raytheon (NYSE: RTX) әскери компанияларына берілді.

Тәуекелдер мен қиындықтар

Үкіметтік пайдалану технологиялары есеп берудің жоғары деңгейін және реттеуші нормаларға сәйкестікті талап етеді, сондықтан мемлекеттік деңгейде жасанды интеллект сияқты жаңа және реттелмейтін құралды қолдану азаматтардың алаңдаушылығын тудырады. Мемлекеттің АИ қолдану үшін негізгі тәуекелдер мен сын-қатерлер:

• Сараптама мен мотивацияның болмауы. Мемлекеттік қызметшілерге азаматтар туралы деректердің үлкен көлемін басқару дағдылары жетіспейді. Бұл деректерді күрделі ЖИ алгоритмдер мен біліктілігі жоқ және ескірген жұмыс әдістеріне үйренген мемлекеттік органдар қызметкерлерінің көмегімен өңдеу елеулі қателік ықтималдығын арттырады.
• Құпиялылық тәуекелдері. Азаматтар барлық мемлекеттік қызметшілердің адалдығына сенімді емес және мемлекеттің жеке ақпаратқа қол жеткізуіне қарсы. Сонымен қатар, мемлекеттік органдардың көпшілігі аутсорсингке арналған AI жүйелерін әзірлеу міндеттерін қояды, бұл сөзсіз жеке ақпаратты үшінші тұлғаларға беруді талап етеді.
• Этикалық мәселелер және жауапкершілік. Көбінесе big data ЖИ модельді өңдеу тек модельдің өзіне белгілі алгоритмдер бойынша жүреді. Ақпаратты өңдеу процесін бақылай алмау әр түрлі популяцияларға және әділетсіз шешімдерге әкелуі мүмкін, ал модель мұндай қателіктер үшін жауап бере алмайды.

 

Әлемдегі бірде-бір мемлекет осы тәуекелдерден қорғауға кепілдік бере алмайды. Заңнама жалпы принциптермен шектеледі немесе мүлдем болмайды, ал егжей-тегжейлі заң жобалары талқылаулар мен өзгерістердің ұзақ сатысында болады.

Халықаралық жарыстар

Мемлекеттер күнделікті өмірге жасанды интеллектіні толыққанды енгізуді баяулатып отыр, бірақ олар осы салада бір-біріне проблемалар туғызуға бұрынғыдан да асығуда. Ең өткір қақтығысты АҚШ пен ҚХР көрсетуде, олар жасанды интеллект саласындағы көшбасшы мәртебесі үшін жарыста ең қатал әдістерге жүгініп отыр.

Мемлекеттер жасанды интеллектті оқыту үшін қуаты өте маңызды болып табылатын ең заманауи жартылай өткізгіштердің орта патшалыққа экспортын шектейді және Қытайдың AI секторына жеке капиталға тыйым салуды қарастыруда. Пекин бұған жауап ретінде осы жартылай өткізгіштерді өндіруге қажетті сирек жер металдарының экспортын шектейді және Америкадан жасанды интеллект мамандарын белсенді түрде тартады.

Әзірге бұл бәсекелестікте кім жеңетінін айту қиын, бірақ егер қарама-қайшылық жалғаса берсе, онда екі жақ та зардап шегеді деп айтуға болады: соңғы 20 жылда елдердің бір-біріне технологиялық тәуелділігі соншалықты күшейіп, жасанды интеллект саласында жалғыз жетістікке жету мүмкін болмайды.