Финансист №3 (31) 2023

1997 жылы 11 мамырда IBM компьютері Deep Blue бағдарламасымен алғаш рет шахматтан әлем чемпионын жеңді. Алгоритмнің салтанаты көбінесе жасанды интеллекттің (AI) қалыптасу тарихындағы маңызды кезең ретінде қабылданғанымен, Deep Blue шын мәнінде AI технологиясын қолданбаған. Жеңіске тек "өрескел күш" арқылы, яғни сол кезде адамның миының қабілеттерінен әлдеқайда асып түсетін - есептеулердің жылдамдығы мен ауқымы арқылы қол жеткізілді .

Дегенмен, компьютердің шахматтағы жеңісі табиғи және жасанды интеллект жарысында маңызды оқиға болды. Ол аңызға айналған сайыстан жарты ғасыр бұрын басталған еді…

Интеллект жолында

Ғалымдар Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай жасанды интеллект туралы алғаш рет айта бастады, бірақ бұл термин әлі қолданысқа енген жоқ болатын. АҚШ-та қазіргі компьютерлердің ата-бабалары – ЭВМ пайда болуы – ақпараттық дәуірдің басталуын белгіледі. Университеттер мен зерттеушілер саяхаттап, ақпарат алмасуға мүмкіндік алды.

Ағылшын математигі Алан Тьюринг алғаш рет машиналарға интеллект беру мүмкіндігі туралы айта бастады. Ол 1950 жылы ойлап тапқан «Тьюринг тесті» әлі күнге дейін жасанды интеллект қабілеттерін бағалауда қолданылады.

Есептеу машиналарының әлеуетін дамыту адамзаттың ең жақсы ақыл-ойларын жаулап алғаны соншалық, 1956 жылдың жазында Дартмут колледжі (АҚШ) көрнекті ғалымдар мен компьютерлік инженерлерді біріктіретін жасанды интеллект тақырыбында конференция өткізді. Конференцияның атауы мен "жасанды интеллект – artificial intelligence" терминін 28 жастағы колледж профессоры Джон Маккарти ойлап тапқан деп есептеледі.

Көп ұзамай санасы жағынан адаммен жарыса алатын, машиналардың аппараттық архитектурасын құру принциптері де белгілі болды. Бұл мәселеде адам миының құрылысы мен оның жұмысы саласындағы нейрофизиологтардың уақытында ашылған жаңалықтары көп көмектесті.

Роботтың миында не бар

АИ ядросын нейрондық желі – адамның миы мен жұлынының жүйке желісі принципі бойынша құрылған логикалық құрылымнан тұрады. Ең алғашқы машина – салмағы 5 тонналық шамды компьютер IBM 704 болды. Компьютер секундына 12 мыңнан аспайтын қарапайым арифметикалық амалдарды орындай алатын болды.

Ұзақ уақыт бойы AI негізінен прогресстің емес, ғылыми фантастиканың өнімі болды. Тек 1980 жылдары, нейрондық желілерді жылдам оқыту алгоритмдері ойлап табылған кезде, олардың көмегімен деректерді талдаудың жеке мәселелерін шешуге болатындығы белгілі болды және бұл саланың дамуына жаңа серпін берді. Алайда, табиғи шектеулер қолданыла берді: интернет пайда болғанға дейін ақпарат алмасу баяулады, компьютерлер жылдамдық жағынан ерекшеленбеді, мамандар жетіспеді және жаңа перспективалық сала үшін қолданбалы міндеттер аз болды.

Серпіліс

2010 жылдары «темір» өнімділігінің қарқынды өсуінен кейін нейрондық желілерде серпіліс басталды. Алгоритмдерді үлкен деректерді өңдеу мүмкіндігімен байланыстыру жасанды интеллектті осы уақытқа дейін өте маңызды және өзекті мәселелерді шешуде қолдану перспективаларын ашты. Біз байқамай, IT дамуына күшті серпін беріп, өмірімізді түбегейлі өзгерткен есептеу техникасында төңкеріс болды.

Жаңа алгоритмдер күнделікті өмірде және бизнесте кеңінен қолданылады. Бүгін оларды телефоннан, иесін танитын, дауыстық көмекшіден, күнделікті мәселелерде көмекшіден табуға болады.

Бүгінгі таңда АИ негізіндегі өнімдер – бұл психологиялық маңызды $100 млрд белгісінен асқан нарық. Ірі дистрибьюторлық компаниялар өздерінің операциялық процестеріне нейрондық желілік алгоритмдерді енгізіп, олардың тиімділігін, демек бизнестің қайтарымын арттырады. Осының бәрінен жеке инвесторлар ақша таба алады, алдағы уақытта біз сізге оны қалай жасау керектігін айтып береміз.