Бағалы қағаздарды сатудан келіп түскен кірістің салық базасы қалай есептеледі?
Бағалы қағазды сатқан кезде оның құнының өсуінен болатын кірісті мыналардан:
- жеңілдікті бағалы қағаздардан (БҚ)
- басқа бағалы қағаздардан алуға болады.
Льготалануға жататындар:
- Сату кезінде Astana International Exchange (AIX) және Kazakhstan Stock Exchange (KASE) сияқты Қазақстанның қор биржаларының ресми тізімдеріне енгізілген бағалы қағаздар;
- мемлекеттік облигациялар;
- агенттік облигациялар;
- ашық және аралық пай қорларының пайлары;
- АХҚО-да тіркелген қатысушы-заңды тұлғалардың акциялары жеңілдетуге жатады.
Қалған бағалы қағаздар бойынша жеңілдіктер қарастырылмаған.
Жеңілдікті бағалы қағаздарды сатқан кезде құнының өсуінен болатын кіріс түзету арқылы салық салудан босатылады. Ол үшін салық декларациясында жеңілдікті бағалы қағаздар құнының өсуінен болатын кірістерді көрсету керек, содан кейін бұл соманы арнайы жолдардағы салық салынатын кірістен алып тастау керек.
Бағалы қағаздарды сатудың нәтижесі оң немесе теріс болуы мүмкін. Бағалы қағаздарды сатудан болған залал (теріс мән) сол салық кезеңінде ұқсас бағалы қағаздарды сатудан келіп түскен пайданы (оң мән) азайтады. Егер есепті кезеңде бағалы қағаздармен жасалған барлық мәміленің нәтижелері бойынша залал пайда болса, ол келесі салық кезеңдеріне ауыстырылмайды.
Жеңілдікті және жеңілдіксіз бағалы қағаздармен жасалатын операциялар бойынша нәтижелер бөлек есептелетінін атап өту маңызды. Егер жеңілдікті бағалы қағаздар залалға ұшыраса, олар бағалы қағаздармен жасалған операциялардан алынған пайданы азайтуға болмайды.
Салық кезеңіндегі өсім немесе шығын бағалы қағазды сату (өтеу) бағасы мен оның бастапқы құны арасындағы айырма ретінде анықталады.
Өсімнен келіп түскен кіріс немесе шығын FIFO (first in – first out, «бірінші болып түскен – бірінші болып шыққан») қағидаты бойынша есептеледі. Яғни, қағаздар сатып алынған тәртіппен есептен шығарылады. Заң дәл осы әдісті мүмкін болатын жалғыз әдіс ретінде бекітеді.
Бағалы қағаздардың бастапқы құны мыналарды:
- сатып алу бағасы мен қазақстандық брокердің комиссиясын қамтиды. Опцион бойынша сатып алынған қағаздар үшін - орындауы бағасы және сыйлықақыны;
- активті беру құжатында көрсетілген құнды (егер ол компанияның мүлкін бөлу кезінде алынған болса);
- бұған дейін декларацияда көрсетілген немесе салық агенті арқылы алынған кіріс сомасын (егер қағаз кіріс ретінде берілсе);
- өтелетін берешек сомасын (егер қағаздар борыш есебіне алынған болса);
- бұған дейін кірістерде ескерілген (егер қағаздар қайтарымсыз алынған болса) құнды;
- алған сәтте нарықтық бағасын (егер қағаздар мұрагерлік бойынша немесе қайырымдылық көмек ретінде берілген болса) қамтиды.
Бастапқы құны міндетті түрде құжаттармен расталады. Егер олар болмаса, құны нөлге тең болып есептеледі.
Қағаздарды жарғылық капиталға сатқан кезде немесе бергенде олардың құны бірінші болып келіп түскен қағаздар бойынша айқындалады.
Мысалы:
Инвестор (жеке тұлға) KASE алаңында Tesla компаниясының акцияларымен (тикері TSLA) және шетелдік биржаларда Altaba компаниясының акцияларымен (тикері AABA) белсенді түрде сауда жасады.
TSLA ресми түрде KASE тізіміне енгізілген, сондықтан ол льготаланатын бағалы қағаз болып саналады. Ал AABA бұл тізімге кірмегендіктен, льготаланбайтын қағаздарға жатады. Бағалы қағаздарды льготаланатын және льготаланбайтын болып бөлу туралы толығырақ төменде айтылады.
Бір жыл ішінде инвестор осы компаниялардың бір акциясын сатты. Мәміле нәтижелері келесідей болды:
TSLA (жеңілдікті) | AABA (жеңілдіксіз) | ||
Залал: | (10000) | Табыс: | 1000 |
Табыс: | 7000 | Табыс: | 8000 |
Табыс: | 25000 | Залал: | (15000) |
Залал: | (1000) | Табыс: | 3000 |
Бір жылдағы барлығы: | табыс 21000 | Бір жылдағы барлығы: | залал (3000) |
Барлық мәміленің нәтижелері бойынша инвестор жеке табыс салығы (ЖТС) бойынша декларацияда 21 000 сомаға салық салынатын кірісті көрсетеді және оны төмендету жағына қарай сол сомаға түзетеді, өйткені TSLA – жеңілдікті акция. Нәтижесінде инвестор ЖТС төлемейді.
AABA-мен жасалған мәмілелердің қорытынды залалы келесі жылдарға ауыстырылмайды. Сондай-ақ, бұл залалды TSLA-мен жасалған мәмілелерден келіп түскен пайданы азайту үшін пайдалану мүмкін емес. Біз бұл туралы толығырақ айтып береміз.
Егер AABA-мен жасалған барлық мәміле нәтижесінде инвестор қорытынды табысты іске асырса, оған ЖТС салынатын еді.
Түсінген маңызды: кірісті түзету түріндегі жеңілдік декларацияны тапсырудан босатпайды. Салық төлеуші әлі де ЖТС бойынша декларацияда табысты көрсетуге, содан кейін оны үлгінің арнайы жолдары арқылы азайтуға міндетті. Егер салық әлі де нөлге тең болады деп есептей отырып, декларация берілмесе, бұл Қазақстанның салық заңнамасын бұзу болады.
ЖТС-тан босатылатын бағалы қағаздарды сатудан түсетін кіріс:
Үлестік бағалы қағаздар | Борыш бағалы қағаздар | |
Акциялар | Инвестициялық пай қорларының (ИПҚ) пайлары/ ETF пайлары | Борыш бағалы қағаздар (Қазақстан Республикасының мемлекеттік облигациялары мен агенттік облигациялардан басқа) |
|
| |
Борыш бағалы қағаздардан купонның салық базасын қалай есептеуге болады?
Кіріс бастапқы орналастыру құнынан және/немесе сатып алу құнынан дисконтты немесе сыйлықақыны ескере отырып, борыш бағалы қағаз бойынша купонды қамтиды.
ЖТС-тан босатылатын борыш бағалы қағаздар бойынша купондар:
Борыш бағалы қағаздар (Қазақстан Республикасының мемлекеттік облигациялары мен агенттік облигациялардан басқа) | Қазақстан Республикасының мемлекеттік облигациялары (МБҚ) және агенттік облигациялар |
Маңызды! Осы жеңілдікті қолдану үшін облигациялар Қазақстан заңнамасы бойынша борыш бағалы қағаздар болып танылуға тиіс.
|
|
Үлестік бағалы қағаздар бойынша мыналар:
- акциялар бойынша төлемдер (оның ішінде депозитарлық қолхаттардың базалық активтері);
- ИПҚ және ETF пайлары бойынша төлемдер (басқарушы компанияның пайларды сатып алудан келіп түскен кірістен басқа) дивидендтер болып саналады.
ЖТС-тан босатылатын дивидендтер:
Акциялар/ETF | Қазақстан аумағында жұмыс істейтін ИПҚ пайлары |
1. Егер бір мезгілде мынадай талаптар орындалса:
2. 2066 жылғы 1 қаңтарға дейін АХҚО-да тіркелген қатысушы-заңды тұлғалардың акциялары немесе жарғылық капиталдарына қатысу үлестері бойынша дивидендтер. | Егер мынадай талаптар бір мезгілде:
|
Жоғарыда келтірілген барлық ақпарат тек анықтамалық сипатқа ие. Қызмет көрсету регламентіне сәйкес, біз салық салу мәселелері бойынша кеңес бермейміз. Салық салуға қатысты барлық мәселе бойынша Сіз кәсіби салық кеңесшілеріне немесе Қазақстан Республикасының салық органдарына 1414 немесе +7-800-0807777 нөмірлері бойынша жүгінуіңіз керек.
«Фридом Финанс» тобының компаниялары осы ақпаратты пайдалану кезінде туындауы мүмкін кез келген салдар үшін жауапкершілік көтермейді. Салық есептілігін жасау кезінде жеке тұлғалар Қазақстан Республикасының тек қана қолданылатын нормативтік-құқықтық актілерін басшылыққа алуға тиіс.