Финансист №2 (30) 2023

АҚШ пен Еуропаның банк секторының алдында тұрған қиындықтарды қалай бағалайсыз?

Біз Штаттар мен Швейцариядағы реттеушілердің дағдарыстық жағдайларды қалай тез арада оқшаулағанын көреміз, сондықтан бұл жағдайлар халықаралық қаржы саласындағы жүйелік мәселелерге қатысты деп айтуға болмайды. Олар әлемдік қаржы дағдарысына әкелуі екіталай, ол скорее әлемдік экономиканың өсуінің баяулауына және халықаралық инфляцияның жеделдеуіне байланысты басталуы мүмкін.

Жаһандық инфляция жоғары деңгейде қалып отыр. Мұндай жағдайда қандай активтер капиталды құнсызданудан сақтауға мүмкіндік береді?

Жоғары баға қысымы мәселесі бүгінде әлемнің барлық дерлік елдері үшін өзекті, бұл реттеушілерді, кәсіпкерлер мен инвесторларды алаңдатады. Инфляцияның үдеуі, әдетте, ұзақ мерзімді сипатта болады және инвесторлардан стратегиялық портфельдерді қайта қарауды талап етеді.

Халықтың қорғалмаған топтары бағаның өсуіне ең сезімтал, өйткені олардың кірістерінің едәуір бөлігі тұтынуға жұмсалады. Олар үшін қаражатты құнсызданудан сақтаудың жалғыз қолжетімді жолы — қатты валютаны сатып алу. Ауқатты инвесторлар үшін инфляцияға қарсы құралдарды таңдау мүмкіндігі әлдеқайда кең.

Бірақ қорғаныс позицияларын таңдамас бұрын нарыққа кіру нүктесін анықтау керек. Базалық мөлшерлемені қайта қарау инвестициялық шешімдер қабылдау үшін маңызды сәт болып табылады.

Барлық валюталар сатып алу қабілетін жоғалтып жатқандықтан, доллармен есеп айырысудан ұлттық ақша бірліктеріне ауысудың мәні жоқ па? Бұл шешімнің оң және теріс жақтары қандай болуы мүмкін?

Ұлттық валюталардағы есеп айырысуды дамыту процесі жалғасуда, бірақ америкалық доллар өзінің үстем позициясын сақтап отыр. Әлемде белгілі бір валютаның басым болуы — мәміленің екі тарабы үшін де шығындар мәселесі. Мысалы, доллар — сатып алушы мен сатушы көтеретін шығындары ең аз, ең оңай айырбасталатын валюта.

Валютаны халықаралық пайдалану индексі деген көрсеткіш бар. Ол елдердің валюталық резервтеріндегі ақша бірлігі үлесінің, трансшекаралық валюталық операциялар көлемінің, борыштық міндеттемелер шығарылымының, банктік талаптар мен міндеттемелердің орташа өлшенген мәні ретінде есептеледі. SWIFT бағалауы бойынша, 2023 жылдың қаңтарына қарай халықаралық аударымдардағы доллар үлесі 45,4%-ға дейін өсті, ал еуро үлесі, керісінше, 37,4%-дан 33,3%-ға дейін төмендеді. Яғни, долларды халықаралық пайдалану индексі 60%-дан асады. Салыстыру үшін, екінші орында тұрған еуропалық валютаның бұл үлесі небәрі 24% құрайды.

Әлемдік экономиканың долларға қатты тәуелділігі басқа валюталармен есеп айырысуға көшуді қиындатады. Әлсіз айырбасталатын ұлттық валюталардағы шығындар жоғары, сонымен қатар дамушы елдердің төлем құралдары девальвацияға көбірек ұшырайды. Компаниялар немесе банктер шоттарының валюталық құрылымында қиындықтар туындауы мүмкін, ал кейбір елдерде, соның ішінде ҚХР-да, капиталды әкелу мен әкетуге шектеулер бар.

Тұтастай алғанда, бірыңғай халықаралық валютадан бас тарту көптеген кемшіліктермен байланысты: транзакциялық шығындардың өсуінен бастап инфляцияның жеделдеуіне және ЖІӨ-нің төмендеуіне дейін. Ұлттық валюталарға көшу, кейбір экономикалық артықшылықтарға қарамастан, логистикалық және қаржылық мәселелерге әкелуі мүмкін.

Қазір АҚШ-та инфляцияның айтарлықтай өсуі байқалғанымен, доллар жоғары сатып алу қабілетін сақтайды, бұл оны басқа валюталармен салыстырғанда тартымдырақ етеді. Біздің ойымызша, гринбек әзірге ең сенімді төлем құралы және ең тартымды инвестиция болып қала береді.

Халықаралық есеп айырысуда ұлттық валюталарға көшу процесі тек Ресейде ғана емес, Азия-Тынық мұхиты аймағында, Парсы шығанағы елдерінде және Оңтүстік Америкада да басталды. Сарапшылар бұл тренд 10–15 жыл бойы өзекті болады деп болжайды. Бірақ 2020 жылдан бері қандай әлемде өмір сүріп жатқанымызды ұмытпауымыз керек. Барлығы санаулы күндер мен сағаттар ішінде өзгеруі мүмкін. Көштен қалмауымыз керек.