Финансист №2 (30) 2023

Соңғы уақытқа дейін Ресейде және посткеңестік кеңістікте қиын күнге арналған жинақ үшін валютаны таңдауда қиындықтар болған жоқ. Әдетте сома үш бөлікке бөлінді: бір бөлігі долларға, екіншісі — еуроға, үшіншісі — ұлттық валютаға салынды. Әмбебап рецепт.

Соңғы жылы танымал балама валюта — қытай юаны (CNY) пайда болды. Банктер халыққа юаньмен депозиттер ұсына бастады, қолма-қол валюта ақша айырбастау орындарында пайда болды. Осы активке инвестиция салудың артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылайық.

Перспективалық азиялық валюта

Қытай юані — АҚШ-тан кейінгі әлемдегі екінші ірі экономикасы бар елдің валютасы. Сонымен қатар, «қытайлық» әлемдегі бесінші ірі төлем валютасы, сауда есеп айырысулары үшін үшінші және маңызы бойынша бесінші резервтік валюта болды. Халықаралық есеп айырысулардағы юань үлесі соңғы жылы екі еседен астам өсті: 2%-дан 4,5%-ға дейін. Көшбасшыларға дейін, әрине, әлі алыс, бірақ үрдіс байқалды.

Танымалдылықтың өсуінің екі негізгі себебі бар. Біріншісі — Ресей активтері бұғатталып, Ресейге қарсы санкциялар енгізілгеннен кейін елдер арасындағы ұлттық валюталардағы есеп айырысу үлесінің артуы.

Екіншісі — АҚШ Федералды резервтік жүйесінің мөлшерлемені көтеруі және Қытай Халық банкінің ақша-несие саясатын жеңілдетуі нәтижесінде долларлық қаржыландыру құнының өсуі. Қазір АҚШ-тағы мөлшерлеме деңгейі Қытайға қарағанда айтарлықтай жоғары.

Дереккөздер: SWIFT, Financial Times сарапшыларының зерттеулері

Әлсіз буын

Бірақ тәуекел факторлары да бар. Біріншіден, юань еркін айырбасталатын валюта емес. Қытайдың Орталық банкі капитал қозғалысын қатаң бақылайды және өз әрекеттері арқылы валюта бағамының өзгеруіне әсер етуі мүмкін, әрі бұл әрдайым алдын ала болжана бермейді. Инвесторлардың жадында 1994 жылғы Жаңа жыл әлі сақталған: сол кезде Қытай Халық банкі бір күнде валютаны күтпеген жерден 33%-ға құнсыздандырды.

Сондай-ақ ҚХР экономикасы экспортқа бағытталғандықтан, юаньның долларға және басқа негізгі валюталарға қатысты нығаюы ел үшін тиімсіз екенін ескеру қажет. Көрші елдердің тәжірибесінен мұның неге әкелуі мүмкін екені белгілі. Естеріңізге сала кетейік, 1980 жылдардың ортасынан 1990 жылдардың ортасына дейін иенаның долларға қатысты қатты нығаюы Жапония экономикасы үшін «жоғалған онжылдыққа» әкелді.

Екіншіден, Америка Құрама Штаттарымен, әсіресе Тайвань төңірегіндегі шиеленістің күшеюі бір сәтте күш қолдану кезеңіне өтуі мүмкін, бұл Қытай валютасының бағамының төмендеуіне әкелуі ықтимал. АҚШ және Еуропамен сауда соғыстары ҚХР экономикасына да, оның валютасына да кері әсер етеді.

Үшіншіден, қазір Қытайда инфляция өте төмен: сәуірде ол 0,1% болды, ал коронавирус шектеулерінен кейін экономиканың қалпына келу қарқыны баяу. Ішкі сұранысты ынталандыру үшін Қытайдың Орталық банкі ақша-несие саясатын жеңілдетуге баруы мүмкін, бұл жақын перспективада юаньның әлсіреуіне әкелуі ықтимал.

Жоғарыда аталған факторларды ескерсек, жинақтарын әртүрлі валюталар бойынша әртараптандыру мүмкіндігі бар адамдар үшін бүгінгі таңда юань сатып алу тартымды болып көрінбейді.

Қиын күнге

Сонымен қатар, қытай валютасы бірқатар елдер мен олардың азаматтары, ең алдымен ресейліктер үшін, қолайлы балама болуы мүмкін. Барлық санкциялар мен шектеулерден кейін Ресей Федерациясы халқының өз қаражатын сақтаудың тәсілдері аз қалды. Қытай валютасы осы тізімде ең қолжетімді және салыстырмалы түрде сенімді құрал ретінде ерекшеленеді.

CNY-ге сұраныстың күрт өсуін Мәскеу биржасы өткен жылы-ақ тіркеді. Қараша айында журналистермен кездесуде астаналық сауда алаңының басқарма төрағасы Юрий Денисов юань-рубль жұбының (спот және своп) үлесі қарашада жалпы айналымның 48%-ын құрағанын айтты, ал жылдың басында бұл көрсеткіш небәрі 0,2% болған.

Қытай валютасына доллардан көшбасшылықты тартып алу үшін бір жылдан аз уақыт қажет болды. Мысалы, 5 мамырда CNYRUB_TOM бойынша айналым ₽169 млрд, ал USDRUB_TOM бойынша ₽147,5 млрд болды.

Юаньмен шот ашу және қолма-қол валюта сатып алудан бөлек, юаньмен номинацияланған ресейлік компаниялардың облигацияларын сатып алуды да қарастыруға болады. 2023 жылдың көктемінде Мосбиржада купондық кірістілігі жылдық 3,05%-дан 5,5%-ға дейінгі осындай 20 шығарылым саудаланды. Эмитенттер қатарында Роснефть, ОК РУСАЛ, Сегежа, ГМК Норильский никель және басқа да ірі кәсіпорындар бар.

Долларға инвестициялау үшін инфрақұрылымдық тәуекелдері жоқ, кез келген валютада шот ашуға және трансшекаралық аударымдар жасауға шектеулері жоқ елдердің тұрғындары үшін қытай юанын жинақ сақтау және капиталды көбейту құралы ретінде таңдау оңтайлы болып көрінбейді.

Иена және юань. Фото: ашық дереккөздер