Финансист №2 (30) 2023

Grand View Research зерттеу компаниясының мәліметі бойынша, ақша аударымдары нарығындағы ең үлкен үлесті жеке тұлғалар арасындағы операциялар құрайды: 2022 жылы бұл сегмент осындай қызмет провайдерлерінің жаһандық кірісінің 44% құрады.

Егер сізде шетелдік банкте, шетелде достарыңыз немесе туыстарыңыз болса, сізге шетелге тез және қауіпсіз ақша аудару қажеттілігі туындайтыны сөзсіз. Бұл мақалада біз осындай операциялардың ең көп таралған үш әдісін қарастырамыз.

 

Банктен банкке

 

Классикалық әдіс — халықаралық банк аударымы. Ол үшін ақшаны алушы шотының нақты деректемелері қажет. Деректерде қате кеткен жағдайда транзакцияны тоқтатуға және жіберушіге ақшаны қайтарады.

 

Ақша бірнеше жұмыс күні ішінде кетеді. Көбінесе операцияның жылдамдығы тапсырманың таңертең қаншалықты ерте берілетініне байланысты. Әдетте, банктер барлық өтінімдерді жинақтайды және түске қарай валютаны жіберуге (клирингке) кіріседі, сондықтан таңертең клирингке жіберілген аударымдар кешке жіберілгенге қарағанда адресатқа тезірек жетуі мүмкін.

Егер жөнелту валютасы алушының шотының валютасына сәйкес келмесе, жөнелтушінің банкі соманы белгіленген бағам бойынша айырбастайды. Барлық валюталық операциялар қадағалау органдарының назарына түседі. Егер шартты $100 көбінесе бір елден екінші елге көп қиындықсыз аударылса, онда ірі сомаларды жіберу үшін банк ақшаның шығу тегін растауды талап етуі мүмкін.

 

Халықаралық банктік аударымға бірнеше контрагенттер қатысады: жөнелтуші және алушы банктер, сондай-ақ бірнеше жергілікті банктерді байланыстыратын делдал — корреспондент банк.

 

Соңғысы корреспондент-банкте тиісті шоттарды алдын-ала ашады. Бұл транзакциялар санын азайтуға мүмкіндік береді. Корреспондент банктер әдетте АҚШ-тағы JPMorgan (JPM) немесе Қытайдағы ICBC сияқты әлемдегі ең ірі қаржы ұйымдары болып табылады.

 

А банкінен В банкіне халықаралық аударым жасау үшін біріншісіне аударым сомасын корреспондент-банкке жіберу талап етілмейді. Оның орнына ол жіберушінің шотынан ақшаны есептен шығарады және Swift арқылы корреспондент-банкке А банкінің корреспонденттік шотынан (КШ) В банкінің сол шотына соманы аудару үшін хабарламалар жібереді.

 

Корреспондент-банк А және Б банктері арасындағы барлық өтінімдерді жинақтайды және ұйымдар арасындағы аударымдардың нетто-сомасын айқындай отырып, және олардың арасында есеп айырысу және клиринг жүргізеді. Б банкі кіріс операциясының сомасы оның КШ-на келгені туралы ақпарат алады және оны алушының шотына аударады.

 

Клиринг жүргізу А және Б банктерге КС-тағы қаражат көлемін оңтайландыруға мүмкіндік береді, өйткені нетто-ұйымдар арасындағы сома бір банктен екінші банкке аударымдардың жиынтық мөлшерінен аз болады.

 

Экспресс-аударымдар

 

Трансшекаралық операцияларды Western Union немесе «Алтын Тәж« сияқты жедел аударма қызметтері арқылы да жасауға болады. Олар арқылы ақша жіберу үшін жақын жердегі бөлімшеге келу (немесе мобильді қосымшаны пайдалану), жеке куәлікті көрсету, тағайындалған бөлімшені және адресаттың атын, сондай-ақ жіберуші мен алушының телефон нөмірлерін көрсету жеткілікті.

 

Алушы өзінің жеке басын құжаттармен растай отырып, ақшаны қолма-қол алады. Транзакцияның өзі бірнеше минутты алады, бірақ аударымды алу үшін филиалға бару керек. Комиссиялар мен валюта бағамы банктегідей тиімді болмайды. Сонымен қатар, бұл аудармалардың сенімділігі төмен. Аты-жөні немесе телефон нөмірі қате болған жағдайда, адресат қаражат ала алмайды және олар комиссияны шегергенде біраз уақыттан кейін жіберушіге оралады.

 

Жедел аударма кезінде сервистің міндеті банкаралық операцияға қарағанда оңайырақ, өйткені жөнелту пункті мен алушы өз филиалдары мен серіктестері арасында ішкі есеп айырысуға қабілетті бір компанияның бөліктері болып табылады.

 

P2P-аударымдар

Халықаралық аударымдардың ең жас тәсілі — Peer to Peer (P2P), онда PayPal (PYPL) немесе Payoneer (PAYO) сияқты төлем жүйесі делдал болады.

 

Алушы карта нөмірі немесе ұялы телефон арқылы анықталады. Мұндай қызметтердің басты артықшылығы — жылдамдық. Операцияларды банктердің жұмыс режиміне қарамастан онлайн режимінде жасауға болады, ал ақша бірнеше минут ішінде есептеледі. Онлайн әмиянды аудару немесе толтыру үшін 1-2% комиссия алынады, бірақ аз мөлшерде жіберу тегін болуы мүмкін. Бұның бас ты кемшілігі — мұндай операцияны кері қайтаруға болмайды: карта немесе телефон нөмірін енгізу кезінде қате болған жағдайда, ақша басқа адамға түседі.

 

P2P мәмілелерінде төлем қызметі транзакцияның орындалуының кепілі болып табылады. Операция сомасы алдымен жіберушінің шотында «қатып қалады». Төлем қызметі осы хабарламаны алады және оны ақша алушының банкіне береді, ол көрсетілген соманы адресаттың шотына аударады. Операцияның өзі банктік аударым сияқты, ақша жөнелтушінің шотынан есептен шығарылып, клирингтен өтіп, алушы банкке жетуі керек. «Физикалық тұрғыдан» ақша банктік аударыммен бірдей жылдамдықпен жүреді, бірақ пайдаланушылар үшін мұндай транзакция бірден көрсетіледі.

 

P2P нарығы да жылдам дамып келеді. Grand View Research мәліметтері бойынша, P2P провайдерлерінің кірісі жылына орта есеппен 15,6% - ға көтеріледі.

 

Маршрут құрылды

Шағын сомаларды жылдам жіберу үшін жіберушіде де, алушыда да банктік шот болған кезде P2P қызметтері қолайлы. Егер соңғысының шетелдік банкте шоты болмаса, жедел аударым қызметтері көмекке келеді, ақшаны «талап етілгенге дейін» жіберуге болады.

 

Үлкен сомалар үшін банктік аударымды қолданған дұрыс: бұл ең қауіпсіз, бірақ жылдам емес нұсқа болып табылады.