Финансист №2 (30) 2023

«Банктер қажет емес, банкинг қажет» деген тіркесті Microsoft-тың негізін қалаушы Билл Гейтспен байланыстырады.

Классикалық банктер қазіргі уақытта қиын, өтпелі кезеңдерді бастан өткеруде. 2008 жылдан бастап бұл бизнестің әлемдік орташа табыстылығы 15%-дан 8%-ға дейін төмендеді. Сонымен қатар, классикалық қаржы институттарына қарағанда клиентпен өзара әрекеттесу нүктелерінің саны едәуір жоғары ауқымды сервистер құрған финтех-компаниялар тарапынан елеулі бәсекелестік пайда болды. Ақырында, соңғы 10 жылда бұл сала реттеуші талаптардың айтарлықтай күшеюін бастан өткерді.

Салаға уақыт рухына сәйкес келетін жаңа деңгейге өту қажет. Банктер цифрлық қаржылық экожүйелерге — веб-сайттарды, мобильді қосымшаларды, әлеуметтік желілерді және басқа да онлайн-платформаларды қоса алғанда, клиентпен барлық цифрлық байланыс нүктелерін қамтитын құрылымдарға айналуы керек.

Цифрлық банктік экожүйе дербестендірілген қызметтерді ұсынуға мүмкіндік береді. Деректерді талдау клиенттердің қалауын білуге және олардың қажеттіліктерін болжауға көмектеседі. Бұл мүмкін болу үшін жаңа технологияларды енгізу қажет. Ең өзектілерін қарастырайық.

Бұлтқа көшу

2020–2022 жылдар банк саласын цифрлық кеңістікке көшуге барынша жақындатты. Тез бейімделу үшін қаржы институттары серверлер мен дерекқорлардан бастап аналитика мен бағдарламалық жасақтамаға дейінгі барлық жұмыс процестерін бұлтқа көшіруді жеделдетті.

Бастапқыда банктер үшін бұлтты сервистердің негізгі жеткізушілері Amazon Web Services (AMZN) және Microsoft Azure (MSFT) болды. Жақында оларға Google Cloud Platform (GOOG) қосылды, ал көп ұзамай тізімді Alibaba (BABA) толықтырады.

Көптеген бұлттық платформалар клиенттерге өз кодтарын пайдалануға және қолданбаларды біріктіруге мүмкіндік береді. Accenture жүргізген зерттеулер банктік қосымшаларды бұлтқа көшіру ағымдағы операциялық шығындарды 10–20%-ға қысқартатынын, ал жаңа сервистер мен өнімдерді нарыққа шығару жылдамдығын 30–50%-ға арттыратынын көрсетті.

Деректер мен жұмыс процестерін бұлтқа көшірудің тартымдылығын үш негізгі фактор қамтамасыз етеді:

• Барлық қаржылық ақпараттың бір жерде орналасуы. Қызметкерлер оған кез келген уақытта кез келген жерден қол жеткізе алады, бұл қашықтан жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде кеңсе бөлмелерін ұстауға кететін шығындар азаяды.
• Тәулік бойы қолжетімділік. Онлайн-көмекшілер мен қосымшалардың кез келген іркілісі, тіпті түсінікті себептермен болса да, клиенттер тарапынан жағымсыз реакция тудырады және банктің беделіне кері әсер етеді. Сервистің 24/7 режимінде жұмыс істеуі клиент үшін артықшылық қана емес, міндетті шартқа айналды.
• Ауқымдылық. Құпия қаржылық ақпаратты сенімді қорғауға арналған жабдық пен бағдарламалық жасақтаманы сатып алу қымбатқа түседі, әсіресе шағын банктер үшін. Бұл олардың бизнесі өскен кезеңде ерекше маңызды. Бұлттың арқасында платформа автоматты түрде ауқымдалады және үлкен жұмыс жүктемелерін еңсере алады.

DevOps

DevOps — әзірлеушілер (Development) мен қолданбаны пайдаланатын адамдар (Operations) арасындағы алшақтықты жою идеясына негізделген тұжырымдама. Осылайша қосымшаны жобалау, код жазу және тестілеу, жүйені баптау және орналастыру біртұтас үздіксіз конвейерге айналады. Осыдан бір жарым-екі жыл бұрын оның не екенін және не үшін қажет екенін көп адам түсіне бермейтін, ал қазір DevOps мамандарына әзірлеуші компаниялардан бастап ірі бизнеске дейін барлығы мұқтаж, өйткені кез келген цифрлық өнімнің өмірлік циклі күрт қысқарды және қосымшаларды жасау мерзімдеріне қатысты ескі стандарттар қолайсыз болды.

DevOps пайда болғанға дейін әзірлеушілер, тестілеушілер және әкімшілер бөлек әрекет етті, бұл жұмыстың баяулауына, процестердің бұзылуына және байқалмай қалған көптеген қателіктерге әкелді. Бағдарламалардың жаңартулары бірнеше жылда бір рет шығуы мүмкін еді, ал олар пайда болған кезде көп нәрсе ескіріп үлгеретін. Кейін шағын итерациялармен үздіксіз әзірлеуді білдіретін икемді Agile әдістемесі пайда болды. DevOps идея ретінде осы әдістемеден өсті. Бүгінде оны бағдарламалық жасақтамамен жұмыс істейтін компаниялардың барлығы дерлік қолданады, бұл цифрлық өнімдерді жасау және нарыққа шығару мерзімін (time-to-market) едәуір қысқартады әрі сапасын жақсартады. DevOps-ті банк секторына енгізудегі алғашқы кедергі банктердің басқару, қауіпсіздік, талаптарға және нормативтік актілерге сәйкестік жөніндегі қағидаттары болды.

Банк пен клиенттің чатта байланысуы, жедел төлемдер, телефон нөмірі бойынша аударымдар, қаржылық өнімді үйден шықпай алу қазір қалыпты жағдайға айналды.

Мұндай қызметтерді ұсыну бизнес-процестерді жобалаудың жоғары жылдамдығынсыз, жаңа сервистер мен өнімдерді іске асырусыз, соңғы пайдаланушыға арналған шешімдерді шығармай және жүйенің юзабилитиін жақсартпай мүмкін болмас еді. Бұған DevOps әдіснамасы арқылы қол жеткізіледі.

Цифрлық банкинг. Фото: ашық дереккөздер

Жасанды интеллект

Банк саласында жасанды интеллект пен машиналық оқытуды (AI/ML) қолданудың ең танымал нұсқаларына мыналар жатады:

• Клиентті сәйкестендіру және авторизациялау. Жасанды интеллект авторизация тапсырмаларын автоматтандыруға көмектеседі. Олар кіру кодтарын енгізуді немесе биометриялық қауіпсіздік шараларын қолдануды қамтуы мүмкін.
• Банктік фронт-офис. Жасанды интеллект технологиясының көмегімен бейімделгіш және сөйлесу интерфейстерін жасауға болады. Бұл көбінесе клиенттермен өзара әрекеттесудің маңызды нүктесіне айналатын және оларға көптеген сайттарда бағдарлануға, қызметтерді немесе өнімдерді сатып алуға көмектесетін чат-боттар түрінде жүзеге асады.
• Алаяқтарға қарсы тұру және тәуекелдерді басқару. Жасанды интеллект үлкен көлемдегі деректерді өңдей алады және адамның назарынан тыс қалуы мүмкін заңдылықтарды анықтай алады. Бұл әсіресе алаяқтықтың алдын алу үшін маңызды.

Сондай-ақ әлеуетті қарыз алушының деректерін талдау арқылы жасанды интеллект несие беру кезінде тәуекелдерді бағалаудың өте күрделі және жауапты процесін жеңілдетеді.

Ашық API

Бұл әртүрлі компаниялар арасында жылдам әрі қауіпсіз ақпарат алмасу құралы. Ол, мысалы, қаржы өнімдерін кез келген онлайн-сервиске енгізуге мүмкіндік береді, соның арқасында сатып алушылар несиелер мен бөліп төлеуді тікелей интернет-дүкендерде рәсімдей алады.

Ашық API-дің үш деңгейі бар. Біріншісі — кредиттік ұйымдар арасындағы интеграцияны білдіретін ашық банкинг. Екіншісі — бүкіл қаржы жүйесінің қатысушыларын, яғни банктерді, микроқаржы ұйымдарын, сақтандырушылар мен брокерлерді біріктіретін ашық қаржы. Үшінші деңгей — кез келген саланың барлық мүдделі қатысушылары өзара әрекеттесетін ашық деректер.

Блокчейн

Бұл технология қауіпсіз әрі ашық транзакциялар жүргізуге болатын орталықтандырылмаған реестрлер құруға мүмкіндік береді. Блокчейн:

• ақша аударымдарын арзандатып және жеделдете алады, әсіресе трансшекаралық аударымдарды;
• құжат айналымының тиімділігін арттыра алады;
• банк пен клиенттердің құпия деректерін қорғай алады;
• қаржылық өзара әрекеттесудің жаңа үлгілерін жасай алады.

Мысалы, дәстүрлі трансшекаралық аударым кем дегенде үш жұмыс күнін алады, ал банктердің комиссиясы, әсіресе валюта айырбастау қажет болса, жіберілетін соманың 5–10%-ын құрауы мүмкін. Блокчейн технологиясын қолдану арқылы аударымдарды минималды немесе нөлдік комиссиямен бірден жасауға болады.

Табыс кілті

Технологиялар қаржы саласының классикалық ойыншыларын трансформациялайды, бұл жаңа клиенттерді тартады. Біз мұны Robinhood Markets (HOOD) сияқты брокерлердің және, мысалы, Betterment ұсынатын әл-ауқат бойынша кеңес беру қызметтерінің танымалдылығының артуынан көреміз. Инвестициялық банкингтің балама нұсқалары, төлем платформалары және бастапқы капиталды құру алаңдары, мысалы SeedInvest Technology және басқалары пайда болды.

Мұндай компаниялар сервис сапасының деңгейін көтереді. Енді жеке және корпоративтік клиенттер өз қаржы қызметтерін жеткізушілерінен дәл осындай деңгейдегі сервисті күтеді. Сауалнамалар көрсеткендей, бұл тілектерге дербестендірудің жоғары деңгейі, мобильді қосымшадағы барлық қызметтерге оңай қолжетімділік және мәселелерді жедел шешу үшін қолдау қызметімен жылдам байланыс кіреді.

Цифрлық экожүйе деңгейіне сәтті көшетін банктер ірілеу, табыстылау және тұрақты бола түспек.