Финансист №2 (30) 2023

Экономиканың өсу кезеңінде инвестор үшін ең тиімді құрал акциялар мен жалпы қор нарығы болып табылады, өйткені компаниялардың кірісі, демек олардың капиталдануы да осы кезеңде тұрақты түрде артады. Тоқырау кезінде орталық банктер мөлшерлемелерді төмендету арқылы экономиканы қолдайды, сол кезде облигациялар инвесторлар үшін оңтайлы табыс құралына айналады.

Қазір біз инфляция реттеушілердің мақсаттарынан айтарлықтай ерекшеленетін және экономика рецессия тәуекелдеріне ұшырайтын кезеңді көріп отырмыз, мысалы, АҚШ пен Еуропаның банк жүйесінде дағдарыс белгілері байқалады. Сондықтан экономистерді әрдайым қорқытатын стагфляцияға тап болуымыз да мүмкін.

Жоғары немесе салыстырмалы түрде жоғары инфляция сақталған жағдайда, нөлдік өсу немесе экономиканың төмендеуі кезеңінде қор және қарыз нарықтарының динамикасы қандай болатынын айту қиын. Тұрақты нарықтық жағдайлармен салыстырғанда активтердің сапасы әлдеқайда маңызды бола түседі. Банк жүйесінде болып жатқандай, сектордың шоғырлануын және әлсіз ойыншылардың нарықтан кетуін көруіміз мүмкін. Бұл ретте қарыз нарықтарында кредиттік спрэдтер, яғни кірістілік айырмасы, кеңейе түседі.

 

ФРЖ мөлшерлемелерінің өсуі және соның салдарынан облигациялар бағамдарының төмендеуі қаржы жүйесіндегі қарыз қағаздарының көлемі мен үлесінің азаюына, сондай-ақ АҚШ банктерінің жоғары іске асырылмаған шығындарына әкеледі.

Сонымен қатар, ФРЖ мөлшерлемелерінің өсуіне қарамастан, жүйеден депозиттердің кетуі байқалады. Бұл процесс наурызда жеделдеді: ақпандағы -5,8% ж/ж көрсеткішіне қарсы -21,8% ж/ж. Бұл тек SVB салымшыларының қаражатты шығарып алуымен ғана байланысты емес, жалпы клиенттер банктен $142 млрд алды, сондай-ақ басқа кредиттік ұйымдардағы жағдаймен және жүйеге деген сенімнің төмендеуімен де байланысты.

Қазір коммерциялық жылжымайтын мүлік нарығындағы тәуекелдер қайта күшейіп жатыр: мөлшерлемелердің өсуі, шаршы метр бағасының төмендеуі, экономикалық белсенділіктің ықтимал бәсеңдеуі тұрғын үй мен үй-жайларды жалға беру нарығына және қарыз алушылардың төлем қабілетіне теріс әсер етеді. Соның салдарынан ипотекалық секьюритилендірілген облигациялар үшін де, олар АҚШ банк жүйесіндегі барлық облигациялардың 50%-дан астамын немесе активтердің 12,1%-ын құрайды, ипотекалық кредиттер үшін де, тиісінше 23,6%, жалпы қаржы жүйесі үшін де тәуекелдер артады.

 

Жоғары инфляция жағдайында инвесторлардың қаражаты ағылатын классикалық қорғаныс активтері — бағалы металдар: алтын, күміс, қысқа мерзімді bills және ұзақ мерзімді тәуекелсіз облигациялар. Америкалық облигациялар нарығының жоғары құбылмалылығы жағдайында алдағы екі жылға Жапонияға аллокация жасау жақсы шешім болып көрінеді, әсіресе әйгілі инвестор Уоррен Баффет бес ірі жапон конгломератындағы ұзақ позицияларын белсенді түрде арттыра бастағанын ескерсек. Капиталды шикізат компаниялары мен активтерге орналастыру да қызықты болуы мүмкін. Консервативтілігі төмен инвесторлар үшін жүйеге өтімділік түскен жағдайда өсімнің бенефициарлары бола алатын криптоактивтерге инвестиция салу да тартымды болуы мүмкін.

Доллар бүгінде әлемдегі барлық мәмілелер бойынша есеп айырысудың басым бөлігі жүргізілетін негізгі әлемдік резервтік валюта болып қала береді. Шын мәнінде доллардың үлесі төмендеп, оның индексі ұзақ мерзімді перспективада төмендеуі мүмкін болса да, инвесторлар үшін жағдай түбегейлі өзгерген жоқ. Юань өте құбылмалы валюта болып қала береді, ол жақын болашақта сенімділік тұрғысынан долларды алмастыра алмайды, сондықтан тәуекелдерді әртараптандыруды қоспағанда, айтарлықтай резервтерді юаньмен ұстаудың мәні жоқ. Сонымен қатар, юань бағамы қайтадан төмендей бастады.

 

Менің ойымша, қазір ең оңтайлы таңдау — инфляцияның төмендеуінен ұтатын қорғаныс активтері. Бұл, ең алдымен, АҚШ-тың «ұзақ» мемлекеттік облигациялары және алтын.

Штаттардағы экономикалық өсу баяулап жатыр, ал акциялар арасында коммуналдық және телекоммуникациялық секторлардың, денсаулық сақтау саласының және бірінші қажеттілік тауарларын өндірушілердің қағаздары алдыңғы қатарға шығады. Бұл салаларға қаражаттың 40%-ын бөлуге болады, ал қалғанын облигацияларда ұстаған дұрыс. Қазір активтерді таңдаудағы негізгі қағидалар — мультипликаторлар бойынша ақылға қонымды бағалау, сондай-ақ еркін ақша ағыны кірістілігінің Федрезерв мөлшерлемесінен жоғары болуы. АҚШ экономикасының баяулауы шамамен III-IV тоқсанда аяқталады, сол кезде «өсу» акциялары мен технологиялық секторға, сондай-ақ мұнай-газ және коммуникация салаларына ауысу қисынды болады. АҚШ-та рецессияға көшу қазір еңбек нарығындағы шиеленіске байланысты баяу жүріп жатқанын атап өтемін. Әдетте іскерлік белсенділік индексінің (PMI) 50-ден төмен түсуі 10–12 айға созылады, бірақ бұл жолы процесс 14–16 айға созылды. Долларға келетін болсақ, мемлекеттік қарыз шегі көтерілген кезде ол нығая түседі. Юань позициясының күшеюі — тағы 10–20 жылға созылатын тренд, сондықтан бұл валютаға белсенді түрде ауысуға әлі ерте. АҚШ-тың рецессияға кіру кезеңін доллармен өткерген дұрыс.

 

Орта мерзімді перспективада тек акциялар ғана инфляция деңгейінен жоғары кірістілік бере алады. Дегенмен әртүрлі секторлар мен жекелеген компаниялар жоғары баға қысымы кезінде әртүрлі тұрақтылық деңгейін көрсетеді. Жалпы, инфляция үдеген кезде қаржы секторы өзін жақсы сезінеді. Мұндай жағдайда кредиттік мөлшерлемелер өсіп, банктерге жақсы табыс табуға мүмкіндік береді. Бірақ әрбір нақты ұйымдағы тәуекелдерді басқару жүйесіне мұқият қарау керек, өйткені кредиттердің қайтарылмау ықтималдығы да артады.

Бірінші қажеттілік тауарларын өндірушілер де өзін жақсы сезінеді. Өйткені олардың құны әдетте басқа санаттарға қарағанда жылдамырақ өседі. Қазіргі жоғары инфляцияның ерекшелігі көлік және сауда ағындарының қайта бағытталуы мен қайта құрылуына байланысты логистикалық шығындардың өсуімен байланысты. Осы себепті тасымалдау секторы да инфляциядан жоғары кірістілік өсімін көрсетуі мүмкін.

Алтын мен криптоактивтер бөлек әңгімеге лайық. Бұл жерде белгісіздік өте жоғары, бірақ жалпы алғанда олар да қаражатты құнсызданудан қорғау құралы бола алады.

 

Мөлшерлемелердің өсуі жағдайында мен инвесторлардың назарын индекстелетін номиналы бар облигацияларға аударар едім, оларды «линкерлер» деп те атайды. Олардың нақты кірістілігі алдын ала белгілі: мысалы, рубльмен 3%. Егер инфляция 12% болса, онда жылдық 15%-ға дейін есептеуге болады. Инфляция 4% болған жағдайда инвестор шамамен 7% алады. Нақты кірістіліктің тұрақты болатыны маңызды.

Жинақтың белгілі бір бөлігін әртүрлі валюталарда сақтаған дұрыс, өйткені кейбір тауарлардың бағасы валюта бағамдарының ауытқуына байланысты. Акциялар мен жылжымайтын мүлік инфляциядан ішінара қорғайды, бірақ бағалы қағаздардың котировкалары төмендеуі мүмкін екенін, ал жылжымайтын мүлікке салынған инвестициялар өтімділік тәуекеліне ұшырайтынын есте ұстаған жөн. Қалай болғанда да, инвестициялау кезінде барлық жұмыртқаны бір себетке салуға болмайды.

 

Қазіргі жағдайда инвесторлар портфелін әртүрлі актив кластары бойынша әртараптандыру арқылы қорғауға болады. Бұл жағдайда тәуекелдерді азайту бір актив төмендеген кезде екіншісінің бағасы бастапқы деңгейде сақталуы немесе өсуі есебінен жүзеге асады. Жалпы алғанда, бұл портфельдің айтарлықтай төмендеуіне жол бермейді.

Мұндай активтер себетіне теңгелік банктік салымдар және/немесе ҚР Қаржы министрлігінің МБҚ кіруі мүмкін, олар жоғары мөлшерлемелер ұсынады, жылдық 18%-ға дейін, әрі тәуекел деңгейі төмен. Сондай-ақ бұл стратегия үшін алтын қолайлы құрал болады — ол пассивті кіріс бермейді, бірақ шамамен инфляция деңгейінде қымбаттайды.