Финансист №1 (29) 2023

Дамушы нарықтарға инвестиция салу — портфельді әртараптандырудың ақылға қонымды стратегиясының бір бөлігі. Бұл портфельдегі тиімділік шекарасы, efficient frontier, деп аталатын, тәуекелді азайту кезінде ықтимал кірістілікті барынша арттыратын жетістіктің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

Менің ойымша, дамушы елдер әлемдік қор нарығын құлдыраудан алып шығатын күшке айналуы мүмкін. Сонымен қатар өсу қарқыны бойынша олар АҚШ нарығынан сәл артта қалады. Облигациялар кірістілігі жоғарғы деңгейге жетті, Федрезервтің ДКП қатаңдату циклі аяқталды, ал доллар нығаю шыңына жетті. Штат экономикасындағы жұмсақ рецессия 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында мүмкін болды. Бұл жағдай ағымдағы жылға дамыған және дамушы нарықтар үшін қолайлы алғышарттар туғызады.

 

Инвестициялардағы әртараптандырудың маңыздылығын, елдік және активтер түрі бойынша, асыра бағалау қиын. Атақты америкалық боксшы Майк Тайсон өзінің мансабында жүздеген миллион доллар тапты, бірақ қазір ақшасын сауатты басқара алмаудың салдарынан банкротқа ұшырады.

Керісінше, Арнольд Шварценеггер жеке қаржыны басқарудың сауатты тәсілін көрсетеді: оның жерге инвестициялары бар, әртүрлі қалалардың жанынан бірнеше гектар жер учаскелері сатып алынған, сондай-ақ тұрғын үйге, қонақүйлерге, бағалы қағаздарға және кейбір бизнес түрлеріне салымдары бар.

Менің бір әріптесім Таиландтағы қонақүй кешендерінен екі апартамент сатып алды, олар оған жалға беру есебінен ай сайын орта есеппен $500-дан табыс әкелетін. Ол коронавирус пандемиясы басталғанға дейін пассивті табысқа қуанып жүрді, ал кейін табыстың орнына тек коммуналдық қызметтер мен күзет шоттарын ала бастады.

Жоғарыда келтірілген оқиғалардан шығатын негізгі қорытынды: тәуекелдердің барлық түрінен 100% қорғану мүмкін емес, бірақ инвестицияларды әртараптандыру және активтерді дұрыс таңдау бұл тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік береді.

Дамушы нарықтарға инвестициялар әртараптандырудың бір нұсқасы болып табылады. Қазір бразилиялық және үнділік компаниялар белсенді өсуде, ал бірнеше елдің бағалы қағаздар нарығына инвестициялар, бұл ұзақ мерзімді инвестициялау туралы, трейдинг туралы емес, капиталдың сенімді өсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Акциялар әдетте инфляцияға қарағанда тез өседі, сондықтан олар банктік депозиттерге қарағанда тартымды.

 

Дамушы нарықтарға инвестиция салу әдетте жоғары тәуекел және жоғары кірістілік дегенді білдіреді. Мен 25 жыл бойы сауда-саттықпен айналысқан адам ретінде бұл нарықтарды айналып өтуге тырысамын. Себебі өте қарапайым: сіз белгілі бір елдің валютасының қаншалықты күшті немесе әлсіз екенін нақты түсінуіңіз керек. Жергілікті валютаға инвестиция салып, кейін оның құнсыздануына тап болатын жағдайлар болады. Мысалы, бұл түрік лирасымен болды.

Мұндай нарықтарға АҚШ биржаларында сатылатын ETF арқылы инвестициялауға болады. Мен өз уақытында Пәкістанға осылай инвестиция салдым. Өте өтімді құралдарды таңдаған жөн.

2023 жыл күшті және сенімді өсу кезеңі болады деп ойламаймын, сондықтан қандай нарықтар дамуы мүмкін екенін айту қиын. Сонымен қатар маған Қытай өте ұнайды. Юань долларға қатысты өз позициясын күшейтіп, айналымда көбірек қолданылады. Жақында экономистер елдің ЖІӨ өсімі бойынша болжамын 3%-дан 4,5%-ға дейін қайта қарады, сондықтан мен ҚХР-ға ставка жасар едім. Жергілікті қор нарығы құлдырап кетті және қытайлық компанияларға салынған инвестициялар өте жоғары қайтарым бере алады.

 

Дамушы нарықтар — бұл экономиканың өсу әлеуеті жоғары, бірақ тұрақтылығы мен болжамдылығы жоқ елдердің нарықтары. Ресей және ТМД-ның басқа елдері осы санатқа жатады, бұл бізге барлық тәуекелдерді тікелей сезінуге мүмкіндік береді. Ұлттық валюталардың жоғары құбылмалылығы, санкциялар қаупі немесе әртүрлі қолайсыз сыртқы әсерлер дамыған елдерге қарағанда нарықта өткір реакция тудыруы мүмкін.

Дегенмен статистика көрсеткендей, инвесторлар дамушы елдердің компанияларына инвестиция көлемін ұлғайтуды жалғастыруда, мұны Emerging Portfolio Fund Research растайды. Бұл мінез-құлыққа COVID-19 саясатының жұмсартылуы аясында Қытай мен Үндістан экономикасының өсу қарқынының жеделдеуін күту ықпал етеді.

Геосаяси шиеленістерге қарамастан, мен инвесторлардың дамушы нарықтарға деген қызығушылығы өсудің үлкен әлеуеті мен дамыған нарықтармен салыстырғанда нарықты бағалаудың төмен мультипликаторлары есебінен сақталады деп күтемін.

Егер сіз дамушы нарықтарға инвестиция салуды шешсеңіз, осы тәуекелі жоғары сегмент үшін портфельдің 10%-дан 20%-ға дейінгі бөлігін бөліңіз. Халықаралық жаңалықтардан хабардар болу маңызды, өйткені әртүрлі факторлар кірістілік динамикасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Дамушы экономикаларға инвестиция салу кезінде қарапайым сақтық туралы ұмытпау керек, қорғаныс құралдарын қолдану қажет.

Менің ойымша, EM елдеріне инвестициялау кезінде ескеретін ең маңызды аспект — бұл нарықтарға арналған көптеген, тіпті көпшілігі дерлік, «әртараптандырылған» қорларда Қытай активтерінің айтарлықтай үлесінің болуы. Шын мәнінде, MSCI әлемдік индексі 2022 жыл сәтсіз болғанына қарамастан, 30%-дан астам қытайлық акциялардан тұрады. Инвесторлар бұл мәселеде абай болуы керек. Мұндай қорлардың шынайы әртараптандырылуы төмен болуы мүмкін екенін түсініп, портфельдің бір нақты нарыққа қарай шамадан тыс ауытқуынан сақтану қажет.

 

Дамушы нарықтардың динамикасы инвесторлардың басымдығына байланысты. Өткен онжылдықта әлемдік ЖІӨ-дегі дамушы нарықтардың үлесі айтарлықтай кеңейіп, капиталдандырудағы үлесі төмендегені анық. Бұл алшақтық мәңгілікке созылмауы мүмкін, бірақ ол дамушы нарықтарға қызығушылықтың артуына ықпал етеді. Бұл тезистің дәлелі ретінде 2022 жылдың күзінен бастап қытай акцияларының өсуін атап өтуге болады.

Инвесторларға валюталық кірістілікті жоғарылатуға мүмкіндік беретін доллар индексінің төмендеуі оң фактор болуы мүмкін. Мысалы, өткен жылы түрік нарығы ең жоғары кірістіліктің бірін көрсетті, ал елдегі инфляция 80%-ға жетті. Басқа да шарттар бар. Бұл, ең алдымен, сыртқы саяси белгісіздіктің төмендеуі. Мысалы, егер біз ҚХР туралы айтатын болсақ, бұл тайваньдық мәселе.

Қытай нарығынан басқа Үндістан, өсіп келе жатқан Индонезия және Вьетнам нарықтары бар. Шикізат алаңдарындағы «бұқа» тренді қайта басталған жағдайда, мысалы, Бразилия сияқты шикізат экспортының үлесі жоғары елдер қызығушылық тудыруы мүмкін.

Қазіргі жағдайда, ресейлік инвестордың дамыған елдердің биржаларында сауда жасауға инфрақұрылымдық шектеулері болған кезде, ол басқа нарықтарға, соның ішінде дамушы нарықтарға назар аударуы керек. Бірақ нақты тәуекелдерді де түсіну қажет: бұл төмен өтімділік, саяси белгісіздік, мұндай нарықтар бойынша аналитиканың болмауы және оларға қол жеткізудің қиындықтары.

 

Дамушы нарықтар портфельдерді әртараптандыруға жақсы келеді. Біз портфельді құрып, модельдегенде, алдыңғы кезеңдерге назар аударамыз. Бэктестинг жасаған кезде, мысалы, дамушы нарықтардың акцияларын қосу арқылы біз портфельдің тәуекел құрылымын және оның әлеуетті кірістілігін өзгертетінімізді көреміз.

Black Rock сарапшыларының бағалауы бойынша, америкалық нарық алдағы 10 жылда жылдық шамамен 5–7% табыс әкеледі, ал дамушы нарықтар 8–11% табыс әкелуі мүмкін. EM қағаздарын портфельге қосу оның пайдасын арттыруы мүмкін, бірақ сонымен бірге құбылмалылыққа байланысты қосымша тәуекел қосады.

Сонымен қатар өткен жылы EM облигациялары ең қатты төмендегенін ұмытпайық, ал көптеген сарапшылар келесі онжылдықтарды облигациялар дәуірі деп атайды. Сондықтан активтердің осы класына, әсіресе олардың қалпына келуіне дейін, назар аударған жөн.

Қызықты нарықтардың ішінен мен Қытай нарығын атап өтер едім. Ковидтік шектеулерді алып тастағаннан кейін оның қалыпты жұмыс арнасына түсуі әлемдік қор нарығына қуат беруге қауқарлы. Алдағы 5–10 жылға қарасақ, Латын Америкасы елдерінің акциялары да перспективалы көрінеді.